Belvedere Logo foto
sitemap  print
Project Nieuwe kansen voor historische viskwekerij te Valkenswaard
bijgewerkt op 15 augustus 2006
Planning:van 1 november 2002 t/m 19 december 2003
Projectfase:Visievorming
Thema:Water
Cultuur-historisch
fenomeen:
Archeologisch
Historisch geografisch
Geografische
ligging:
Valkenswaard, ten zuiden van Eindhoven
Provincie:Noord-Brabant
Belvedere ID:A02/055

Gerelateerde RO-dossiers:
Waterberging en beheer

terug naar bovenHet project

Historische visvijvers in het dal van de Tongelreep gaan dienst doen als waterberging. Aanleiding voor het project is het herstel van de beek de Tongelreep. Door de vijvers bij de herinrichting van de beek te betrekken kunnen de problemen van de waterhuishouding worden opgelost (berging tijdens hoog water) en krijgen de vijvers een nieuwe functie waardoor behoud gewaarborgd wordt. Ook natuurontwikkeling en recreatie krijgen een impuls.

Aanleiding
De geïsoleerde ligging van de honderd jaar oude viskwekerij ten oosten van Valkenswaard heeft er voor gezorgd dat in het gebied veel bijzondere plant- en diersoorten voorkomen. Door deze toegenomen natuurwaarden in het gebied werden de regels strenger. Meststoffen voor de vissen mochten niet meer gebruikt worden en het afschieten van visetende vogels werd verboden. Dit maakte het onmogelijk om nog op een rendabele manier vis te kweken, met als gevolg dat de noordelijke vijvers sinds 2002 werden gesloten en 5 van de 8 zuidelijke vijvers vanaf 2004 niet meer voor visproductie in gebruik zijn. 

Problematiek/opgave

Wat overblijft is een uniek landschap van 160 hectare. De vraag is het gebied een nieuwe bestemming kan krijgen zonder de natuur aan te tasten en met behoud van de bijzondere kenmerken van de viskwekerij. De opgave is dus: stel een samenhangende toekomstvisie samen.

Werkwijze
Om te proberen alle partijen op een lijn te krijgen, zijn workshops georganiseerd waaraan zowel het waterschap, de provincie en een landschapsarchitect en geograaf deelnamen. Dit bleek succesvol, ondanks de verschillende wensen kwamen er ook oplossingen aan het licht die voor alle partijen acceptabel zijn. Naast de organisatie van workshops is aan Lantschap een adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie, gevraagd de geschiedenis in kaart te brengen. De uitkomsten zijn door Oranjewoud gebruikt bij het opstellen van een toekomstvisie. Het resultaat is een aanzet tot drie voorstellen voor herinrichting. Om tot deze modellen te komen zijn de verschillende wensen t.a.v. water, natuurbeheer en recreatie naast elkaar gezet. Gekeken is hoe aan zoveel mogelijk wensen voldaan kon worden en tegelijkertijd het waterstaatkundig functioneren van de vijvers gegarandeerd is.

Resultaten
Het accent in de toekomstvisie ligt op waterberging en verbetering van de waterkwaliteit van de vijvers. Daarbij wordt rekening gehouden met recreatie, cultuurhistorie en natuurbehoud. 
Oranjewoud heeft een aanzet tot drie voorstellen voor herinrichting aangeleverd. Hiervan is het spreidingsmodel als voorkeursvariant gekozen. Deze dient als onderlegger voor het uiteindelijke inrichtingsplan (gereed eind 2004).

Het spreidingsmodel stelt voor om in het hele gebied aandacht te besteden aan de geschiedenis van de viskwekerij. Het zuiden wordt gebruikt voor waterberging, waterzuivering en recreatie en in het noorden wordt natuurbeheer gecombineerd met de historische elementen, zodat aan deze kant de natuur niet door recreatie verstoord wordt. 
Tevens gaat de Tongelreep weer grotendeels volgens het oude tracé meanderen. Ook krijgt de beek daarbij zijn oude afmetingen terug: de beek wordt ondieper en smaller. Omdat de Tongelreep primair een functie heeft voor de afwatering, moet de beek bij hoge waterstanden toch voldoende water af kunnen voeren. Daarvoor wordt een aantal vijvers opgeheven en ingericht als natuurlijk overstrominggebied. De zuidelijke vijvers worden gebruikt voor berging van water in extreme situaties (1x per 10 à 20 jaar).

terug naar bovenKompas

 

Het kompas
link naar pagina: Kompas
meer informatie over het kompas

terug naar bovenBetrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Waterschap De Dommel

Uitvoerders
Ingenieursbureau Oranjewoud B.V.
Lantschap, adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie

Betrokken partijen
Brabants Landschap
Gemeente Heeze-Leende
Gemeente Valkenswaard
Organisatie ter verbetering van de Binnenvisserij
Provincie Noord-Brabant
Staatsbosbeheer

terug naar bovenLeermomenten / succesfactoren
Doordat geprobeerd wordt om verschillende partijen vanaf het begin te betrekken bij de planvorming, kan al worden gesproken van een succesvol project. De kans dat de uiteindelijke plannen breed gedragen worden en het gebied een inrichting krijgt waar iedereen achter staat wordt daardoor alleen maar groter.

terug naar bovenAanvullende informatie
Publicaties eindproduct

  • Cultuurhistorisch onderzoek naar de visvijvers in het dal van de Tongelreep (door Lantschap, juli 2003)
  • Herinrichting visvijvers Tongelreep (door Oranjewoud, december 2003)

Contactpersonen
Waterschap de Dommel, Marcel van Betuw


afbeelding: Bron: waterschap De Dommel

afbeelding: Spreidingsmodel,  dient als onderleggen voor uiteindelijke inrichtingsplan. Bron: Oranjewoud.

afbeelding: Bron: waterschap De Dommel

afbeelding: Bron: waterschap De Dommel

Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten

Project Nieuwe kansen voor historische viskwekerij te Valkenswaard
bijgewerkt op 15 augustus 2006
Planning:van 1 november 2002 t/m 19 december 2003
Projectfase:Visievorming
Thema:Water
Cultuur-historisch
fenomeen:
Archeologisch
Historisch geografisch
Geografische
ligging:
Valkenswaard, ten zuiden van Eindhoven
Provincie:Noord-Brabant
Belvedere ID:A02/055

Gerelateerde RO-dossiers:
Waterberging en beheer

terug naar bovenHet project

Historische visvijvers in het dal van de Tongelreep gaan dienst doen als waterberging. Aanleiding voor het project is het herstel van de beek de Tongelreep. Door de vijvers bij de herinrichting van de beek te betrekken kunnen de problemen van de waterhuishouding worden opgelost (berging tijdens hoog water) en krijgen de vijvers een nieuwe functie waardoor behoud gewaarborgd wordt. Ook natuurontwikkeling en recreatie krijgen een impuls.

Aanleiding
De geïsoleerde ligging van de honderd jaar oude viskwekerij ten oosten van Valkenswaard heeft er voor gezorgd dat in het gebied veel bijzondere plant- en diersoorten voorkomen. Door deze toegenomen natuurwaarden in het gebied werden de regels strenger. Meststoffen voor de vissen mochten niet meer gebruikt worden en het afschieten van visetende vogels werd verboden. Dit maakte het onmogelijk om nog op een rendabele manier vis te kweken, met als gevolg dat de noordelijke vijvers sinds 2002 werden gesloten en 5 van de 8 zuidelijke vijvers vanaf 2004 niet meer voor visproductie in gebruik zijn. 

Problematiek/opgave

Wat overblijft is een uniek landschap van 160 hectare. De vraag is het gebied een nieuwe bestemming kan krijgen zonder de natuur aan te tasten en met behoud van de bijzondere kenmerken van de viskwekerij. De opgave is dus: stel een samenhangende toekomstvisie samen.

Werkwijze
Om te proberen alle partijen op een lijn te krijgen, zijn workshops georganiseerd waaraan zowel het waterschap, de provincie en een landschapsarchitect en geograaf deelnamen. Dit bleek succesvol, ondanks de verschillende wensen kwamen er ook oplossingen aan het licht die voor alle partijen acceptabel zijn. Naast de organisatie van workshops is aan Lantschap een adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie, gevraagd de geschiedenis in kaart te brengen. De uitkomsten zijn door Oranjewoud gebruikt bij het opstellen van een toekomstvisie. Het resultaat is een aanzet tot drie voorstellen voor herinrichting. Om tot deze modellen te komen zijn de verschillende wensen t.a.v. water, natuurbeheer en recreatie naast elkaar gezet. Gekeken is hoe aan zoveel mogelijk wensen voldaan kon worden en tegelijkertijd het waterstaatkundig functioneren van de vijvers gegarandeerd is.

Resultaten
Het accent in de toekomstvisie ligt op waterberging en verbetering van de waterkwaliteit van de vijvers. Daarbij wordt rekening gehouden met recreatie, cultuurhistorie en natuurbehoud. 
Oranjewoud heeft een aanzet tot drie voorstellen voor herinrichting aangeleverd. Hiervan is het spreidingsmodel als voorkeursvariant gekozen. Deze dient als onderlegger voor het uiteindelijke inrichtingsplan (gereed eind 2004).

Het spreidingsmodel stelt voor om in het hele gebied aandacht te besteden aan de geschiedenis van de viskwekerij. Het zuiden wordt gebruikt voor waterberging, waterzuivering en recreatie en in het noorden wordt natuurbeheer gecombineerd met de historische elementen, zodat aan deze kant de natuur niet door recreatie verstoord wordt. 
Tevens gaat de Tongelreep weer grotendeels volgens het oude tracé meanderen. Ook krijgt de beek daarbij zijn oude afmetingen terug: de beek wordt ondieper en smaller. Omdat de Tongelreep primair een functie heeft voor de afwatering, moet de beek bij hoge waterstanden toch voldoende water af kunnen voeren. Daarvoor wordt een aantal vijvers opgeheven en ingericht als natuurlijk overstrominggebied. De zuidelijke vijvers worden gebruikt voor berging van water in extreme situaties (1x per 10 à 20 jaar).

terug naar bovenKompas

 

Het kompas
link naar pagina: Kompas
meer informatie over het kompas

terug naar bovenBetrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Waterschap De Dommel

Uitvoerders
Ingenieursbureau Oranjewoud B.V.
Lantschap, adviesbureau voor landschap en cultuurhistorie

Betrokken partijen
Brabants Landschap
Gemeente Heeze-Leende
Gemeente Valkenswaard
Organisatie ter verbetering van de Binnenvisserij
Provincie Noord-Brabant
Staatsbosbeheer

terug naar bovenLeermomenten / succesfactoren
Doordat geprobeerd wordt om verschillende partijen vanaf het begin te betrekken bij de planvorming, kan al worden gesproken van een succesvol project. De kans dat de uiteindelijke plannen breed gedragen worden en het gebied een inrichting krijgt waar iedereen achter staat wordt daardoor alleen maar groter.

terug naar bovenAanvullende informatie
Publicaties eindproduct

  • Cultuurhistorisch onderzoek naar de visvijvers in het dal van de Tongelreep (door Lantschap, juli 2003)
  • Herinrichting visvijvers Tongelreep (door Oranjewoud, december 2003)

Contactpersonen
Waterschap de Dommel, Marcel van Betuw