Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Het Hogeland Op Nieuw, agrarische schaalvergroting in Noord-Groningen
| bijgewerkt op 7 augustus 2006 |
| Planning: | van 1 januari 2002 t/m 31 december 2003 | | Projectfase: | afgerond | | Thema: | Landelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Het Hogeland, Noord-Gronings wierdengebied | | Provincie: | Groningen
| | Belvedere ID: | 2001-105 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
Samenvatting
In het weidse Hogeland van Noord-Groningen verdwijnen de karakteristieke boerenerven met hun hoge bomen, en daarmee het karakteristieke landschap. Met het Hogeland Op Nieuw heeft de provincie Groningen die problematiek op de agenda gezet. De provincie hoopt eigenaren te verleiden tot het aanleggen van eigentijdse erven en stallen, die zijn gebouwd op de waarden van het oude landschap.
Aanleiding
Het Hogeland is een groot en vruchtbaar zeekleigebied. Het wordt gekenmerkt door enorme vergezichten over subtiele welvingen, waarin elke vorm van bewoning een topografisch uitroepteken is.
De inpassing en omvang van het boerenerf is lange tijd bepaald door het traditionele gezinsbedrijf van akkerbouw en melkveehouderij. Dat heeft geresulteerd in erven die bemeten zijn op de schaal van de activiteiten in huis, schuur en bijgebouwen.
De manier waarop de vaak monumentale, individuele woningen en boerenbedrijven in het wierden- en dijkenlandschap zijn verankerd bepaalt de bewoonbaarheid, de attractiviteit, de historische structuur en de ruimtelijke oriëntatie.
Doordat het traditionele Groninger gezinsbedrijf economisch onder druk staat verandert de functie van het erf en de gebouwen. Schaalvergroting en de komst van nieuwe melkveebedrijven leidt tot grotere stallen, voedersilo's en mestopslag. De traditionele erfbeplanting hindert de groeimogelijkheden, is duur en bovendien niet meer functioneel (bomen beschermden de windgevoelige gebouwen tegen de zeewind). Ook worden steeds meer boerderijen gebruikt als woning, kantoor of werkplaats, waardoor het erf vaak compleet verandert.
Opgave
Met het Hogeland Op Nieuw wilde de provincie de toekomst van de erven en de kwaliteit van het platteland op de agenda zetten, door de discussie aan te zwengelen, maar ook door (in een latere fase) daadwerkelijk nieuwe erven te realiseren.
De opgave is om nieuwe perspectieven voor eigentijdse erven aan te dragen, geïnspireerd op de landschappelijke waarden. Concreet betekent het dat er nieuwe voorbeelden van streekeigen erfbeplantingen ontworpen moesten worden, passend bij de grootschalige bedrijfsvoering en geïnspireerd op de tradities van het Groningse wierdengebied. Bij nieuwbouw en uitbreiding van agrarische bedrijven moest aandacht worden besteed aan het behoud van de bestaande waarden en kwaliteiten van het landschap.
Werkwijze
Voor het project zijn drie landschapsarchitecten uitgenodigd om hun visie op de problematiek te geven. De bureaus hebben de situatie geanalyseerd en zijn vervolgens met oplossingsrichtingen gekomen. Ze hebben ontwerpen voor nieuwe erven gepresenteerd waarin ruimtelijke ordening, (landschappelijke) identiteit en cultuurhistorie de belangrijkste ingredienten waren.
De resultaten daarvan zijn gebruikt om discussies aan te gaan met eigenaren van erven en andere relevante partijen. Dat is gebeurd tijdens het 17e Keuning Congres, dat in het teken stond van het jaar van de Boerderij (in 2003). Dat heeft tot voorstellen voor het vervolgtraject geleid.
Het project is gedurende de gehele looptijd begeleid door een groot aantal (met name kennis-georienteerde) partijen. Bijzonder is dat een aantal boeren uit het wierdengebied - verenigd in de agrarische natuurvereniging Wierde en Dijk - een enthousiasmerende voortrekkersrol heeft gespeeld, ook richting overige boeren.
Resultaat
Hoewel de benaderingen en oplossingen van de landschapsarchitecten sterk verschilden, was de algemene conclusie dat vooral de erfbeplanting van wezenlijk belang is voor de ruimtelijke kwaliteit van het gebied. Een bosje naast de bedrijfsgebouwen lijkt de meest praktische - en landschappelijk verantwoorde - oplossing, omdat toekomstige bedrijfsontwikkeling dan zo min mogelijk gehinderd wordt.
De landschapsarchitecten hebben niet alleen ontwerpen afgeleverd, maar ook manieren gepresenteerd waarop de overheid kan sturen in de kwaliteit van de erven. Belangrijkste aanbevelingen waren het verstrekken van stimuleringssubsidies (voor planvorming of erfbeplanting), regelgeving (welstand), en beloning (ontwikkelingsruimte in ruil voor het investeren in de kwaliteit van het erf).
Het project kan ook een voorbeeld zijn voor andere Groningse streken zoals het Oldambt en Westerwolde. Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Leermomenten / succesfactoren
Tijdens het project is pas besloten hoe en waar de resultaten besproken zouden worden met een breder publiek. Het Keuning Congres, dat in het teken stond van het jaar van de Boerderij, bleek daarvoor een uitgelezen gelegenheid te zijn, met een groot bereik.
Daardoor is het project bijna een jaar later afgerond dan gepland. Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
Het project heeft geresulteerd in een intern gericht eindrapport (zie bibliotheek). Veel belangrijker is dat er in diverse artikelen en op het Keuning Congres breed aandacht is besteed aan het project.
Contactpersonen
Provincie Groningen, tel. (050) 316 48 74
Gerelateerde bibliotheek bestanden:
|
