Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Dordtse kleuren
| bijgewerkt op 10 mei 2006 |
| Planning: | van 3 december 2000 t/m 3 juli 2002 | | Projectfase: | Het project Dordtse kleuren is afgerond. Als vervolg op dit project zijn verschillende publieksmanifestaties gehouden. | | Thema: | Stedelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Archeologisch
Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Dordrecht | | Provincie: | Zuid-Holland
| | Belvedere ID: | 2000-086 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
Itz wit, Merwede grijs en Rodermont blauw zijn typisch Dordtse kleurennamen. Een onderzoek naar het kleurgebruik in deze oude Hollandse stad door de eeuwen heen leverde een waaier van 55 kleuren op met prachtige, tot de verbeelding sprekende namen. Deze kleurenwaaier is een leidraad voor huiseigenaren die op het punt staan hun huis in de historische binnenstad (Beschermd Stadsgezicht) een schilderbeurt te geven.
Aanleiding
Een kenmerk van oude binnensteden is de afwisseling in historische straatwanden. De opbouw bestaat uit een diversiteit aan gebouwen, perioden, bouwstijlen en omvang. Naast verschillen zijn er ook gemeenschappelijke kenmerken. Bouwhoogtes verschillen niet veel. Materiaal- en kleurgebruik is beperkt. In dit harmonieuze straatbeeld speelt kleur een belangrijke rol. Moderne, felle kleuren op de gevels doen vaak afbreuk aan het harmonieuze, historische karakter.
Naar aanleiding van een aantal incidenten (storend kleurgebruik in het oude stadscentrum van Dordrecht) is enkele jaren geleden een discussie op gang gekomen over het kleurgebruik binnen het beschermd stadsgezicht. Stichting 'De Stad' (een particulier initiatief met als doelstelling verbetering van de kwaliteit van de architectuur en de openbare ruimte in Dodrecht) besloot om deze discussie handen en voeten te geven. Dit leidde tot een oriënterende studie naar het kleurgebruik van de gevels van historische gebouwen in Dordrecht (vooral in de proeftuin Wijnstraat), er werden foto's van kleurmonsters genomen met de elektronenmicroscoop en er werden enkele suggesties gedaan voor een nieuwe kleurtoepassing op een drietal ensembles van gebouwen. De resultaten van deze voorstudie werden begin november 1994 getoond tijdens een besloten presentatie aan het college van B&W en enkele bewoners van de Wijnstraat. Deze goed ontvangen presentatie was de basis voor een vervolg van het kleurenonderzoek op twee fronten: de expositie 'Pas op! Geverfd!/De kleur van Dordrecht' in het Dordrechts Museum (september 1995) én de beslissing om méér te doen met de onderzoeksresultaten. 'Meer' betekende in dit geval: een vertaalslag maken naar praktisch toepasbaar beleid. Dat was dan ook het doel van het Belvedereproject 'Dordtse kleuren'.
Problematiek/opgave
De Dienst Stadsontwikkeling van de gemeente Dordrecht gaf de Stichting De Stad opdracht om een kleurbeleid te formuleren voor het beschermde stadsgezicht, oftewel: het doel was op basis van onderzoek en historisch geïnspireerde ideeën te komen tot voorstellen hoe met kleur om te gaan in de historische binnenstad.
Werkwijze
Voor dit project 'Dordtse kleuren' is een projectteam samengesteld, bestaand uit:
- de werkgroep De Kleur van Dordrecht, die de onderzoeken verrichtte (Hendrik Groeneweg, Kees Rouw, Jan Stada)
- de gemeente Dordrecht (afdeling Ruimtelijk Beheer/Monumentenzorg)
- verffabrikant Akzo Nobel Coatings (marktpartij)
Eerst is in Dordrecht (en ook in andere steden, zoals in Amsterdam, Maastricht, Gouda) onderzoek gedaan naar kleurgebruik en bouwstijlen. Het historisch onderzoek bestond uit de volgende onderdelen:
- Archiefonderzoek naar historische verfbestekken
- Historisch onderzoek naar schilderijen en prenten
- Analyse verfmonsters
- Een overzicht van de Dordtse historische architectuur in relatie tot kleur
- Het maken van verftrapjes (verflagen) op basis van gevonden gegevens
- Het maken van een werkpalet, waarbij gevonden kleuren in de tijd en naar toepassingsgebieden zijn uitgewerkt
- Het ontwikkelen van een historisch geïnspireerde kleurenwaaier
- Proeftuin Wijnstraat: onderzoeksgegevens zijn gekoppeld aan bestaande gevelbeelden, waarna geëxperimenteerd is met op de historie geïnspireerde kleuren.
Uitvoering van een kleuronderzoek is onmogelijk zonder medewerking van de bewoners/particuliere eigenaren van de panden waar de aandacht zich op richt. Om hen enthousiast te maken voor de uitvoering van de kleuronderzoeken, werden ze door middel van persberichten voortdurend op de hoogte gehouden van de bevindingen van de onderzoekers.
Resultaat
Het project is volgens plan afgerond door de Gemeente Dordrecht in samenwerking met de werkgroep 'de kleuren van Dordrecht' (particulier initiatief) en Akzo Nobel. De uitkomsten naar prenten, kleurmonsters en verfbestekken en de bestaande kleurenpraktijk in Dordrecht en de daaruit getrokken conclusies hebben geleid tot een voorkeursselectie van 55 kleuren onder de noemer Dordtse kleuren. Deze kleuren zijn het resultaat van historisch onderzoek, de aanwezige stedenbouwkundige en architectonische situatie en de historische interpretatie door leden van de werkgroep. Bij de keuze van de kleuren is gezocht naar een optimale afstemming tussen het handhaven van de stedelijke continuïteit en de individuele expressie van elk pand afzonderlijk. De voorgestelde kleuren zijn ruimschoots getest in de Proeftuin Wijnstraat (een straat in de historische binnenstad), zowel op papier als in de werkelijkheid.
Een paar van de geformuleerde uitgangspunten voor het vaststellen van de kleurstrategie zijn:
- eenheid in de stad handhaven: stedelijke en historische continuïteit
- aangetroffen bijzonderheden in het Dordtse kleurgebruik gebruiken in toekomstige kleurpraktijk
- aanreiken van een ruim, praktisch toepasbaar en inspirerend kleurpalet
- ruimte bieden aan eigentijdse architectuurontwikkelingen.
De kleurstrategie zelf rust op 5 pijlers:
- terugbuigen: vanuit de huidige praktijk van bijna witte kleuren werken aan een meer pigmentrijk kleurbeeld, waarbij een historisch geïnspireerde vertaling wordt beoogd.
- verbijzonderen: in de kleurstelling van een pand iets zichtbaar maken van de bouwperiode
- verrijken: zoeken naar architectonische kwaliteiten en bijzonderheden en deze tot uiting brengen
- afstemmen: inspelen op de stedenbouwkundige situering van de panden.
- aanbevelingen voor beleid: de gemeente Dordrecht zorgt voor zowel innoverende initiatieven (brochure, kleurenwaaier) als een beleidsmatige en juridische uitwerking.
De resultaten van dit onderzoek zijn bijeengebracht in een rapport ('Dordtse Kleuren', 2002). Bovendien heeft de Gemeente Dordrecht het populair-wetenschappelijke boekje 'Dordtse Kleuren' uitgegeven met een heldere en populaire samenvatting van het onderzoek (oplage 2000 ex.). Dit boekje bevat een stappenplan voor bewoners/eigenaren van de binnenstad die hun huis willen (laten) schilderen. Ook zijn diverse publicaties en presentaties verschenen naar aanleiding van het onderzoek. Op 5 en 6 maart 2005 is in Dordrecht het tweedaags evenement 'Kunstrondje Dordt' gehouden, in overleg met Stichting De Stad, rond het thema 48 uur kleur. Verschillende historische panden waren te bezichtigen, waar de bezoekers ook aan workshops konden deelnemen: demonstraties met pigmenten en schildertechnieken en kleurrijke projecten in andere Europese steden. Er was een symposium met spraakmakende architecten over stad, kleur en identiteit, er was poëzie en muziek. In een aantal galeries vertelden kunstenaars over kleurgebruik in (hun) kunst. Voor de bezoekers van één van de galeries was er een spreukenwaaier beschikbaar, met daarop uitspraken van bekende kunstenaars over hun kleurgebruik. Vanuit het thema kleur kwamen architectuur(geschiedenis) en de ruimtelijke kwaliteit van de stad samen.
Het onderzoek heeft veel kennis opgeleverd van het historisch kleurgebruik in een Oer-Hollandse stad. Bij de vertaling van deze kennis in een kleurbeleid, het uiteindelijke doel van dit project, deden zich dilemma’s voor, zoals:
- Hoe zeker zijn interpretaties van historische kleuren? - Elke eigenaar ging in de tijd mee met de mogelijkheden en de trends
- Teruggaan naar historische kleuren heeft geen zin en levert een vreemd (nooit bestaand hebbend) beeld op bij de naast elkaar gelegen verschillende architectuurstijlen en periodes
- De stad vraagt om eenheid en niet om het scoren op basis van kleur bij individuele gevels
- De stad heeft in het verleden niet zozeer een kleurrijker uiterlijk gehad, maar wel waren er veel meer nuances per kleur (bijvoorbeeld: loodwit, kalkwit, witte steen, stedelijk wit, itz wit en: statengroen, pakhuisgroen, olijf, havengroen, riviergroen, grijsgroen).
- Er kan meer kleur worden toegepast, mits bescheiden, terughoudend en in samenhang met zijn omgeving.
Als vervolg op dit project heeft het college van B&W aan vakgroep Monumentenzorg gevraagd om het onderzoek om te zetten in beleid. Een raamwerk voor het kleurbeleid is al beschikbaar. Het is zeker niet de bedoeling om te komen tot een vorm van dwang. Bewoners en eigenaren in de binnenstad zullen eerder met advies en subsidie gestimuleerd worden om gebruik te maken van de Dordtse kleuren. De gemeente, als eigenaar van openbare gebouwen, en de monumenteneigenaar, die met subsidie restaureert, zal zich wel aan het kleurbeleid moeten houden. Aan de hand van het kleurenbeleid zullen ook criteria worden opgesteld voor de welstandscommissie. Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Leermomenten / succesfactoren
Het boekje Dordtse kleuren plus het raamwerk voor beleid lijkt interessant voor instanties die me de inrichting van binnensteden te maken hebben. Via publicaties en presentaties vanuit het project zijn deze partijen ook al deels bereikt. Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
- Hendrik Groeneweg, Kees Rouw, Jan Stada: Dordtse kleuren. Rapport van het gelijknamige Belvedere-project, in opdracht van de gemeente Dordrecht. Werkgroep De Kleur van Dordrecht, 2002.
- Dordtse kleuren. Dit boekje is een populaire weergave van het rapport 'Dordtse kleuren'. Tekst: Wim van Wijk. Breda, 2002. Oplage: 2000.
Websites/links
www.stichtingdestad.com
www.dordrecht.nl
www.kunstrondje.nl
Contact
Gemeente Dordrecht, afdeling Stadsontwikkeling en Monumentenzorg
Gerelateerde bibliotheek bestanden:
|
