Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Vloeiweiden landgoed Het Lankheet, Twente
| bijgewerkt op 13 mei 2005 |
| Planning: | van 1 december 1997 t/m 1 december 1999 | | Projectfase: | Afgerond, uitbreiding: 2005 | | Thema's: | Landelijk gebied, Water | Cultuur-historisch
fenomeen: | Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Landgoed Het Lankheet, Haaksbergen | | Provincie: | Overijssel
| | Belvedere ID: | website14 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
Op landgoed Het Lankheet worden sinds de winter 1999/2000 historische vloeiweiden gebruikt, niet om de graslandproductie te verhogen, zoals vroeger, maar om verdroging en wateroverlast tegen te gaan.
Aanleiding
Vroeger werd beekwater via natuurlijke verval over graslanden geleid. Dat middeleeuwse vloeiweidensysteem is in hoog Nederland tot ongeveer 1900 toegepast. Doel was om met de natuurlijke meststoffen uit het water de bodemvruchtbaarheid te verhogen. Daardoor produceerde het grasland meer - men kon wel tot drie keer per jaar oogsten. Ook werd de graszode vorstvrij gehouden, zodat de grasgroei in het voorjaar snel op gang kon komen. Bovendien werden zo schadelijke insecten en mollen verdreven.
Problematiek/opgave
Met de opkomst van de kunstmest zijn de vloeiweiden verdwenen. Maar een jaar of tien geleden werden ze herontdekt als mogelijk antwoord op de moderne wateropgaven. Op het Lankheet werd gezocht naar de mogelijkheid de vloeiweiden terug te brengen, in een goede balans met de agrarische bedrijfsvoering van de melkveehouder die op het landgoed boert.
Werkwijze
Landgoed Lankheet is naar de Provincie Overijssel (eenheid Water & Bodem, Ing. L.M.M. Jehee) gegaan om eens te praten over de mogelijkheden van de vergroting van de waterberging. Naar aanleiding daarvan is contact gezocht met Gert-Jan Baaijens (RUG), deskundige op het gebied van vloeiweiden. In 1998 heeft hij onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van het terugbrengen van wat bleek een van de oudste vloeiweidesystemen van Nederland.
Hoewel bevloeiingsprincipes overal gelden, zijn er tal van systemen. Zo zijn er opgeleide stelsels, zuur-water-werende stelsels en verdelingsstelsels. Het bevloeiingssysteem dat op het Lankheet is gereconstrueerd en hersteld, is een opgeleid stelsel van het ’onderbroken type’: kwelpunten in het landschap worden afgetapt. Deze vormen de nog ’aarzelende’ bovenloop van een beek. Dit water bevat de voedingsstoffen voor de natuurlijke bemesting. Dekzandruggen bevatten water, die op goed doorlatende plekken makkelijk kunnen worden ’aangeslagen’. Het gaat dan meestal om eenvoudige halve ringsloten rond of buigend langs deze hoogtes in het landschap. Het afgetapte water stroomde over de iets hellende graslanden, zette de voedingstoffen af en werd naar een volgend stelsel geleid dat eveneens een kopje of een ruggetje aftapte. Het afstromende water werd met dit nieuwe voedingrijke water gemengd en over de volgende weide gestuurd. Zo ontstond in het dal een beekje dat telkenmale door weiden onderbroken werd.
Concreet is er op Landgoed het Lankheet gewerkt aan de herprofilering en reconstructie van oude kanaaltjes, aanvoer- en verdeelsloten, sprengen, beekloop, laken, verzamelbekkens en het plaatsen van stuwtjes en schuiven.
De agrariër die de vloeiweiden pacht van het Landgoed kan zijn bedrijfsvoering goed met de bewatering combineren. Er zijn eerder voordelen dan nadelen: in de zomer hoeft minder beregend te worden omdat de grond minder snel verdroogd en de draagkracht is verbeterd. Het enige nadeel is dat er regelmatig overleg nodig is om tot een goede afstemming van het waterbeheer met het agrarisch grondgebruik te komen. De boer bemest de grond op dit moment nog wel. Indien hij zou stoppen met bemesten zou hier een blauwgrasland (met hoge natuurwaarden) kunnen komen.
Resultaat
Door te bevloeien met gebiedseigen water wordt verdroging tegengegaan. De natuur bloeit daardoor op. Bovendien spelen de vloeiweiden een rol als waterbergingsgebied, doordat ze de afvoer van regenwater vertragen. De vloeiweiden van Lankheet worden bovendien nog steeds gebruikt als grasland door de melkveehouder die op het landgoed werkt. Het vloeiweidenproject laat zien hoe cultuurhistorie betekenis kan krijgen bij hedendaagse wateropgaven als verdrogingsbestrijding en waterberging.
Educatief
In 2003 hebben veel excursies op aanvraag plaatsgevonden. Met de Vereniging Koninklijke Nederlandse Heidemaatschappij wordt op dit moment gewerkt aan de ontwikkeling van een veldwerkcentrum. Hier zal onder leiding van studenten van de Wageningen UR/Plant Research International onderzoek plaatsvinden door middelbare scholieren uit de omgeving. Verwacht wordt dat dit centrum vanaf het schooljaar 2005/2006 zal functioneren.
Zuiverende rietvelden
In de winter van 1999/2000 zijn de eerste vloeiweiden gerealiseerd. Dit project werd gerealiseerd met gebiedseigen water. Maar er bleek meer water nodig te zijn; gebiedsvreemd water. Omdat dit water van veel mindere kwaliteit is, wordt nu gekeken naar de mogelijkheden om dit water te zuiveren met behulp van riet. Voor en tijdens dit project wordt veel onderzoek gedaan door het PRI, onder andere aan de effectiviteit van de zuivering, de effecten op de omgeving en de waarde van deze blauwe dienst. De afronding van dit project wordt verwacht in 2008. Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Leermomenten / succesfactoren
Het vloeiweidensysteem bleek veel ingewikkelder in elkaar te zitten dan aanvankelijk werd gedacht. Zo moest er veel worden ingemeten, waaronder precieze hoogteverschillen. Sommige onderdelen waren verdwenen of vergraven en moesten gereconstrueerd worden; gezien de enorme periode waarover bevloeid is (zeker zo'n 800 jaar) was dit niet altijd even makkelijk. Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
DVD Vloeiweiden, waterbeheer van de 21e eeuw, op landgoed Het Lankheet
Websites/links
www.hetlankheet.nl
Info op website: Nederland leeft met water
Contactpersonen
Eric Brinckmann, waterbeheer Landgoed het Lankheet, 06 537 177 24
Over zuiverende rietvelden: Wageningen UR/Plant Research International Dr. Adrie van der Werf (projectleider) 0317-475862
adrie.vanderwerf@wur.nl |
