Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Hezingen-Mander Twente: samen ontwerpen
| bijgewerkt op 20 december 2007 |
| Planning: | van 1 februari 2003 t/m 31 december 2004 | | Projectfase: | Operationeel vanaf 2005 | | Thema: | Landelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Hezingen-Mander, gemeente Tubbergen | | Provincie: | Overijssel
| | Belvedere ID: | website19 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
In het landelijk gebied rond Hezingen en Mander, in Noordoost Twente, komen veel typische reconstructieopgaven samen. De gemeente Tubbergen is daarom gestart met de ontwikkeling van een ruimtelijk kwaliteitskader. Daarvoor is het huidige landschap bekeken. Maar er is vooral ook veel gesproken met agrarische ondernemers om te kijken hoe nieuwe initiatieven een bijdrage kunnen leveren aan de economische ontwikkeling van het gebied.
Aanleiding
Rond Hezingen en Mander staat de economische positie van de intensieve melkveehouderij onder druk, neemt de leefbaarheid in de dorpen af, zijn er problemen rond ammoniak en stank en liggen er forse opgaven op het gebied van beekherstel en natuurontwikkeling. De gemeente Tubbergen vindt dat die problemen alleen in hun onderlinge samenhang aangepakt konden worden en startte in februari 2003 de integrale gebiedsinrichting Hezingen en Mander, kortweg HeMa.
Problematiek/opgave
Kern van het project is de versterking van de economische basis van het gebied en daarmee van de leefbaarheid. Want: de initiatieven van ondernemers en andere betrokkenen zijn de motor voor vernieuwing. Daarom wil de gemeente initiatiefnemers zo veel mogelijk planologische beleidsruimte geven - bijvoorbeeld om een landschapscamping te beginnen, vakantiewoningen te bouwen, of een boerderijkamer te ontwikkelen. Tegelijkertijd wil de gemeente voorkomen dat die ontwikkelingen de landschappelijke kwaliteit aantasten. Om zowel de plattelandseconomie als de landschappelijke kwaliteit te versterken, heeft de gemeente een Ruimtelijk Kwaliteitskader laten opstellen.
De Dienst Landelijk Gebied (DLG) werd gevraagd een samenhangend Ruimtelijk Kwaliteitskader op te stellen voor het HeMa-gebied met de volgende eisen:
- het moet van toepassing zijn op zowel het schaalniveau van het gehele plangebied als op het niveau van de individuele, uitvoeringsgerichte bedrijfsplannen;
- het moet een helder referentiekader zijn voor de beoordeling van ruimtelijk relevante ingrepen vanuit de reconstructiedoelen;
- er moeten concrete voorwaarden voor de ingrepen worden aangereikt.
Werkwijze
In Hezingen-Mander is een aantal veldwerkdagen georganiseerd. Tijdens deze dagen is gesproken met ondernemers over hun problemen en ontwikkelingswensen. Samen met andere betrokkenen is al schetsend en ontwerpend gezocht naar integrale oplossingen en ontwikkelingsrichtingen. In de gesprekken met ondernemers wordt onderzocht hoe nieuwe initiatieven kunnen worden ingebed in het landschap en een bijdrage kunnen leveren aan landschapontwikkeling.
Het Ruimtelijk Kwaliteitskader heeft als doel de individuele wensen en ontwikkelplannen zo te sturen dat de identiteit van het kleinschalige Twentse cultuurlandschap niet wordt aangetast, maar juist wordt versterkt. Het kader is in eerste instantie een ruimtelijke visie; een beeldende uitwerkingsschakel tussen Reconstructieplan en lokale individuele initiatieven. Het kwaliteitskader geeft aan waar en hoe nieuwe ontwikkelingen kunnen worden uitgevoerd. De huidige kenmerken en kwaliteiten van het landschap zijn daarbij een belangrijk uitgangspunt geweest.
Resultaat
Het projectgebied is opgedeeld in vier landschapstypen:
- Beeklandschap
- Essen- en kampenlandschap
- Jong ontginningslandschap
- Gebouwd landschap
In de opgestelde toekomstvisie voor 2020 wordt een opdeling gemaakt in de ontwikkelingsrichting: het oosten bestaat uit waardevolle brongebieden, natuur en oude cultuurlandschappen, waar kleinschalige ingrepen mogelijk zijn. Het westen bestaat voornamelijk uit jongere ontginningen - hier is ruimte voor grootschaliger ingrepen. Hierna zijn voor elk van de landschapstypen concrete spelregels en bouwstenen geformuleerd. Bijvoorbeeld voor het essenlandschap: ’geen (nieuwe) gebouwde elementen op de essen of langs de paden over de es’ (spelregel) en ’steilranden terugbrengen / versterken en beheren’ (bouwsteen).
Voor initiatiefnemers vormt het Ruimtelijk Kwaliteitskader een tastbaar en illustratief middel om beter te zien wat kan en past; voor de gemeente is het een leidraad voor nieuwe ontwikkelingen. ’Voor-wat-hoort-wat’ is daarbij de belangrijkste spelregel: wie wil ontwikkelen moet ook investeren in de kwaliteit van het landschap, natuur, leefbaarheid en de verbetering van de structuur van de landbouw. Voor bijvoorbeeld het realiseren van een aantal vakantiewoningen moet ook een aantal ’bouwstenen voor ruimtelijke kwaliteitswinst’ worden gerealiseerd, zoals de aanleg van natuur in het beekdal en bouwen volgens het principe van een Twents erf.
Het kwaliteitskader is in 2005 door de gemeenteraad vastgesteld als leidraad voor de ontwikkelingen in het gebied, maar het is geen formeel planologisch toetsingskader voor de beoordeling van initiatieven van ondernemers. Bij bewoners en ondernemers in het gebied is het kwaliteitskader in goede aarde gevallen. Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Aanvullende informatie
Vervolgtraject: uitvoering (2005 - 2008)
Het kwaliteitskader is onderdeel van de gebiedsuitwerking Hezingen-Mander, dat plaatsvindt in het kader van de uitvoering van de reconstructie en van het Nationaal Landschap Noordoost Twente. In dat kader zijn in het gebied tot 2013 tal van projecten in uitvoering of voorbereiding.
Voor de meer centraal geleide projecten wordt het kwaliteitskader als landschappelijk richtsnoer gebruikt, zoals in het belangrijkste uitvoeringsproject in het gebied, de Landinrichting Nieuwe Stijl (het LINS project is een vrijwillig en planmatig uitgevoerde kavelruil voor de verbetering van de structuur van de grondgebonden landbouw en de realisatie van nieuwe natuur). Spelregels en bouwstenen uit het kwaliteitskader worden in dit soort projecten direct overgenomen. Het Ruimtelijk Kwaliteitskader wordt ook expliciet gebruikt voor de pilot Groene Diensten HeMa (die oktober 2007 is gestart) en bij de pilot knooperven.
Daarnaast was het de bedoeling om het kwaliteitskader ook als inspiratiebron te gebruiken bij individuele ontwikkelingsplannen van ondernemers. In het gebied hebben inmiddels verschillende boeren in vrijkomende stallen, als nieuwe neventak, of in het kader van rood-voor-rood beleid, nieuwe activiteiten ontwikkeld, zoals de bouw van boerderijlodges en hooischuurappartementen. De gemeente heeft de ondernemers en de architecten ter inspiratie het kwaliteitskader meegegeven; de plannen (en de uiteindelijk uitgevoerde ingrepen) zijn niet formeel getoetst. Begin 2008 laat de gemeente daarom voor vier van dergelijke gevallen onderzoeken of er inderdaad voldoende rekening gehouden is met het kwaliteitskader.
De gemeente is niet van plan om het kwaliteitskader te formaliseren tot bijvoorbeeld een (bindend) beeldkwaliteitsplan. Mocht er in de praktijk te weinig met het kwaliteitskader blijken te gebeuren, dan wil de gemeente meer gaan werken aan bewustwording en stimulering.
Publicaties eindproduct
Handboek Ruimtelijk Kwaliteitskader (zie bibliotheek).
Websites/links
http://www.tubbergen.nl
Contactpersonen
Programmaleider Vitaal landelijk gebied gemeente Tubbergen: Jan Willem Beijen, 0546 628 155, Jw.beijen@tubbergen.nl.
Gerelateerde bibliotheek bestanden:
|
