Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Waalfront Nijmegen. Koers West, Cultuurhistorie in zicht!
| bijgewerkt op 19 december 2007 |
| Planning: | van 1 juni 2004 t/m 31 mei 2005 | | Projectfase: | In uitvoering | | Thema: | Stedelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Archeologisch
| Geografische
ligging: | Nijmegen, westelijk stadsdeel | | Provincie: | Gelderland
| | Belvedere ID: | B04/005 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
Aanleiding
Sinds enkele jaren benut de Gemeente Nijmegen haar rijke historie voor nieuwe ontwikkelingen in de stad. Er zijn dan ook diverse archeologische en cultuurhistorische onderzoeken verricht en publicaties verschenen – zoals de Kadernota Beeldkwaliteit (2002) en Het Geheugen van de Stad (2003). Op concrete locaties in de stad – zoals de herontwikkelingslocatie in het hart van de oude stad Hessenberg – wordt in praktijk gebracht hoe op een grensverleggende manier cultuurhistorie betrokken kan worden bij transformatie- en nieuwbouwprojecten.
In Nijmegen is de Belvedere gedachte ‘behoud door ontwikkeling’ in de ruimtelijke opgaven inmiddels gemeengoed. De aandacht richt zich dan ook nu op het concreet inzetten en/of benutten van cultuurhistorie bij ruimtelijke opgaven; als eindresultaat, als uitgangspunt, als argument en/of als inspiratiebron. Gericht op zorg voor het culturele erfgoed, versterking van het cultuurhistorisch bewustzijn van burgers en het verankeren van cultuur(historische informatie) in de ruimtelijke planvorming. Zo ook bij dit pilotproject; Koers West Cultuurhistorie in zicht! dat wordt uitgevoerd in het kader van project Strategieën en Ontwerpvisies voor de Limes.
Problematiek/opgave
Voor de herstructurering van het westelijk stadsdeel van Nijmegen zal een samenhangende visie worden ontwikkeld: een Masterplan dat in 2005 verschijnt. Het inmiddels door de gemeente vastgestelde koersdocument Koers West vormt een eerste raamwerk voor dit Masterplan. Dit beleidsstuk spreekt zich uit over de ontwikkeling van Nijmegen West (totaal 250 ha) en de gevolgen voor de stad Nijmegen. De ontwikkeling rond Koers West rust op drie pijlers: het Waalfront (wonen en werken), een nieuwe Stadsbrug en de revitalisering van het bedrijventerrein.
Het project Koers West Cultuurhistorie in zicht! heeft vooral betrekking op de herontwikkeling van het Waalfront. Dit plangebied beslaat circa 30 ha. Doel is om de ruimtelijke opgave voor het Waalfront te voorzien van een culturele impuls door cultuurhistorie als voorwaardelijk gegeven mee te nemen in de planvorming.
Werkwijze
Na de afronding van het Cultuurhistorisch Profiel en de notitie Informatiebundel bij het Ontwerpend Onderzoek Koers West Cultuurhistorie in zicht! waarin door DE LIJN de doelstellingen, opgaven en de opzet van het onderzoek nader zijn uitgewerkt is het multidisciplinaire ontwerpteam van start gegaan in een kick-offbijeenkomst. Tijdens deze bijeenkomst is het team geïnformeerd over het Strategieën en Ontwerpvisies voor de Limes, Koers West Cultuurhistorie in zicht! en de bijbehorende ontwerpopgaven.
Het ontwerpteam doorloopt een analytische en creatieve fase. De resultaten van de eerste fase zijn in een workshop gepresenteerd aan de gemeente Nijmegen en in een tweede sessie aan externe experts (met o.a. cultuur- en architectuurcritici en -historici en ruimtelijk ontwerpers en beeldend kunstenaars). Het doel van de workshops was de ideeën en resultaten te scherpen en het ontwerpteam te voeden.
Tijdens de creatieve ronde, die begin februari 2005 start, wordt de analyse via ruimtelijk ontwerp en een zogenaamde interactieve maquette vertaald naar concrete, ruimtelijke en programmatische scenario’s. Ook deze fase wordt afgesloten met een workshop.
Resultaten
Koers West Cultuurhistorie in zicht! brengt twee concrete producten voort. Ten eerste een Cultuurhistorisch Profiel, dat als het ware de biografie van het Waalfront is. En ten tweede, volgend op dit Cultuurhistorisch Profiel en als resultaat van het multidisciplinaire ontwerpend onderzoek, ruimtelijke scenario’s als voeding voor het masterplan van het Waalfront.
Cultuurhistorisch Profiel
Het Cultuurhistorisch Profiel confronteert de ontstaansgeschiedenis met drie lagen (Romeinen, Vestingwerken en Industrie) en signaleert zogenoemde knooppunten. Het gaat in op de ontstaansgeschiedenis, met het landschap als uitgangspunt. De ontstaansgeschiedenis van het huidige stadslandschap verklaart de uniciteit van de verschillende plekken binnen het plangebied. De drie in Koers West benoemde cultuurhistorische thema’s (Romeinen, Verdedigingswerken, Industrie) vormen andere hoofdstukken van de biografie. Voor het Cultuurhistorisch Profiel zijn benut: opgravinggegevens, archiefonderzoek, literatuuronderzoek, kaartstudie en ‘oral history’. Het Cultuurhistorisch Profiel is op te vragen bij de gemeente Nijmegen, Martin Hagreis (m.hagreis@nijmegen.nl).
Scenario’s
Een multidisciplinair samengesteld team, bestaande uit Stéphane Beel Architecten, Marnix Vink, Helene van Dooremolen, S333 en Pavlov Medialab verricht via een analytische ronde en een creatieve ronde, mede op basis van het Cultuurhistorisch Profiel, ontwerpend onderzoek naar de identiteit van het Waalfront. Aan hen is de opgave meegegeven de cultuurhistorische kennis uit het Cultuurhistorisch Profiel te confronteren met de eerste programmatische en stedenbouwkundige verkenningen. Uitkomst zullen ruimtelijke scenario’s zijn.
De analytische ronde is eind januari 2005 afgerond en heeft een breed pallet aan resultaten opgeleverd. Naast een ruimtelijke, landschappelijke en programmatische analyse is de beleving van het gebied aan de hand van een zogenaamde ‘sfeermeting’ in kaart gebracht. Interviews met omwonenden en het opstellen en vertalen van mental-maps maakten onderdeel uit van deze analyse.
De creatieve ronde is inmiddels gestart. De uitkomst betreft ruimtelijke en programmatische scenario’s voor de ontwikkeling van het Waalfront. Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Aanvullende informatie
Vervolgtraject:
Het Belvedereproject heeft in 2005 geresulteerd in een Cultuurhistorisch Profiel en een aantal ruimtelijke en programmatische scenario’s voor het Waalfront. In het vervolgtraject heeft de gemeente een marktpartij, Rabo Vastgoed, geselecteerd voor het opstellen van een masterplan. Gemeente en Rabo Vastgoed hebben vervolgens samen een ontwerpteam samengesteld, met daarin andere ontwerpers dan degenen die aan de scenario’s hebben gewerkt. Door middel van workshops zijn de eerdere resultaten overgedragen op het nieuwe ontwerpteam. De uitkomsten van het Belvedereproject speelden een belangrijke rol in het ontwerpproces van het masterplan. Ook organiseerde de gemeente een publiek debat in theater Lux over het belang van cultuurhistorie in het Waalfront, waarbij zowel mensen uit het voortraject als het nieuwe ontwerpteam aanwezig waren.
Gedurende anderhalf jaar is gewerkt aan het opstellen van een masterplan met ontwerpers Lodewijk Baljon en Liesbeth van de Pol. Het masterplan is inmiddels vastgesteld in de Gemeenteraad. Op dit moment (begin 2008) is de gemeente bezig met het bestemmingsplan. Voor de verdere invulling is in november 2007 het Ontwikkelingsbedrijf Waalfront (OBW) in het leven geroepen. Deze gaat de bestaande gebouwen aankopen en de gronden bouw- en woonrijp maken en verkopen. Rabo Vastgoed zal zelf eenderde van de nieuwbouw in het Waalfront voor haar rekening nemen. In het Waalfront zullen ca. 2600 woningen en ca. 30.000 m2 voorzieningen worden gerealiseerd.
Hoewel de ontwerpers van het masterplan de opgave in een veel bredere context moesten benaderen, blijkt dat uiteindelijk veel van de voorstellen in de scenario’s is overgenomen in het masterplan. Met name het idee van het zichtbaar maken van de Romeinse stad die op de locatie verborgen is onder de grond, krijgt een prominente rol in het masterplan. De drie historische lagen (de Romeinse stad, Vestingwerken en Industrie) van de scenario’s worden in het masterplan nadrukkelijk met elkaar in verband gebracht en krijgen een evenwichtige plek in het plan. Veel tekeningen uit de scenario’s en het masterplan vertonen dan ook een duidelijke verwantschap. De cultuurhistorie bleek met andere woorden een vruchtbare insteek voor de toekomstige ontwikkeling van het Waalfront. Het masterplan gaat op punten zelfs verder dan in de scenario’s van het Belvedereproject. Zo heeft het voormalig Fort Krayenhoff - als onderdeel van de groenstructuur - een belangrijke plek gekregen in het masterplan. Ook het oude landschap krijgt een nog prominentere rol, zo worden oude dijken in het masterplan ingezet als structurerende elementen in het ruimtelijke raamwerk. Kortom de rol van de cultuurhistorie is zelfs sterker geworden in het uiteindelijke masterplan.
Het Belvedereproject heeft een duidelijke rol gespeeld bij het scherp krijgen van het belang van cultuurhistorie, zowel naar het stadsbestuur als naar de marktpartij toe. De status van het Belvedereproject en de publiciteit die de gemeente bewust heeft gezocht in de verschillende fasen hebben geholpen om alle betrokkenen het bijzondere van de opgave en de plek te doen realiseren. Daarbij is het wel belangrijk om bij de verdere uitwerking van het Masterplan genuanceerd om te blijven gaan met de cultuurhistorie. Niet doorslaan in letterlijk historiseren, maar kiezen voor een eigentijdse interpretaties en visualisaties voor het nieuwe Waalfront. Ook is grote zorgvuldigheid vereist met het feitelijke bodemarchief in relatie tot de grote bouwopgave.
Met het laatste deel van de Belvederesubsidie is een publicatie bekostigd die zowel het planproces, de scenario’s als het masterplan beschrijft en daarmee als sluitsteen kan worden gezien van het traject. Het boek is verkrijgbaar in de boekhandel en is geschreven door Yana van Tienen: ‘Nijmegen ontwikkelt – Cultuurhistorie aan de Waal’ (Uitgeverij THOTH - ISBN 978 90 6868 451 3).
Verdere informatie:
www2.nijmegen.nl
Websites/links
Gemeente Nijmegen
Contactpersonen:
Yana van Tienen: y.van.tienen@nijmegen.nl
Gerelateerde bibliotheek bestanden:
|
