Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Elshoutse zeedijk Heusden, ruggengraat van een nieuwe ontwikkeling
| bijgewerkt op 1 augustus 2006 |
| Planning: | van 1 januari 2004 t/m 31 december 2004 | | Projectfase: | Het project De Elshoutse zeedijk is afgerond. In het voorjaar van 2005 zal het college van de gemeente Heusden een beslissing nemen over de verdere voortgang; pas dan wordt ook bekend welke financiële middelen nodig zullen zijn. | | Thema: | Water | Cultuur-historisch
fenomeen: | Archeologisch
Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | gemeente Heusden | | Provincie: | Noord-Brabant
| | Belvedere ID: | B03/080 |
 Het project
Samenvatting
De Elshoutse zeedijk nabij de Oude Maas, aan de rand van de Biesbosch, beweegt zich meanderend door het vlakke landschap tussen Doeveren en Drunen. Het is een dijk met een grillige vorm, waarvan de 'littekens', in de loop der eeuwen door mens en natuur aangebracht, herinneren aan strijd, stormen en overstromingen. De Zeedijk verdeelt met haar hoge, dikke en kronkelende lichaam het omliggende land in tweeën. Niet alleen optisch, maar ook feitelijk: ze doorklieft enerzijds de rivierklei en anderzijds de zeeklei, de droge en de natte gronden. De cultuurhistorische waarden van deze dijk worden op waarde geschat in het Belvedereproject 'De Elshoutse zeedijk, ruggengraat van een nieuwe ontwikkeling'.
Aanleiding
De Elshoutse zeedijk stamt uit de Middeleeuwen; diverse wielen getuigen van een bewogen verleden. Sinds de rivierverbetering uit de jaren dertig en de sluiting van de diverse overlaten, is deze dijk geen primaire waterkering meer. Daardoor is de dijk een beetje 'vergeten'. Bij de ruilverkavelingen en ruimtelijke ingrepen werd de dijk zelfs min of meer genegeerd. Maar de laatste jaren neemt de waardering voor de dijk als structurerend element in het landschap toe. Een recreatief fietspad, dat via de kruin voert, trekt bijvoorbeeld veel recreanten. Tot nu toe was de benadering van de dijk vanuit de overheid gericht op behoud. Deze defensieve houding is omgebogen naar een actieve: de aanwezige cultuurhistorische waarden moeten meer en beter worden benut. Een paar voorbeelden: in het plangebied zijn interessante archeologische vindplaatsen uit diverse tijdperken, in het dijklichaam zelf zijn enkele historische waterbouwkundige werken aanwezig, zoals sluisjes en duikers, en dan zijn er nog de historische groenstructuren, zoals uitgegroeide grienden. De cultuurhistorische waarden waren leidend bij het opstellen van het actieplan, zoals opgesteld in dit Belvedereproject.
Problematiek/opgave
De gemeente Heusden gaf Adviesbureau Cuijpers opdracht om een cultuurhistorische analyse van de Elshoutse Zeedijk en omgeving te maken, aan de hand waarvan aanbevelingen gedaan konden worden voor de bescherming en ontwikkeling van deze zeedijk en haar omgeving. De gemeente Heusden wilde samen met waterschap De Maaskant komen tot een integrale structuurvisie met als doel het verbeteren van de ruimtelijke structuur in omgeving van de Elshoutse Zeedijk. Een actieplan zou de aanwezige cultuurhistorische waarden tot hun recht laten komen:
- op het gebied van de ruimtelijke ordening zou er meer gebruik gemaakt moeten worden van de specifieke kwaliteiten bij de gebiedsinrichting en functieverandering.
- op het gebied van recreatie en toerisme: delen van het gebied zouden ook toegankelijk gemaakt moeten worden voor wandelaars, en er zouden rust- en uitzichtpunten aangebracht kunnen worden. Tot nu toe kreeg het aangrenzende buitengebied nauwelijks aandacht;
- op het gebied van educatie: bevorderen van de kennis van de eigen woon- en leefomgeving, zowel voor volwassenen als kinderen.
Meer in zijn algemeenheid kan de dijk een verbeterde landschappelijke structuurdrager zijn en blijven, als de planvorming en de inrichting van het gebied en zijn omgeving daarop worden afgestemd.
Werkwijze
Het werkplan en tijdschema waren:
Stap 1: start project in januari 2004 (8 weken)
Startoverleg werkgroep, opdrachtverlening extern bureau, samenstelling begeleidingsgroep door de werkgroep.
Stap 2: beschrijving (14 weken)
Terreininventarisatie, literatuur- en archiefonderzoek, analyse en rapportage, overleg werkgroep. Om een duidelijk beeld te krijgen van het projectgebied, is eerst geïnventariseerd wat de uiterlijke verschijningsvorm van de Zeedijk en haar omgeving was:
- het omliggende landschap
- de ruimtelijke (infra)structuur
- het groen
- de objecten
- de karakteristieke details
Stap 3: prestentatie van extern bureau aan begeleidingsgroep (2 weken)
Stap 4: planvorming (14 weken)
Integrale structuurvisie ontwikkeling landschap, recreatie en toerisme, ruimtelijke ontwikkeling, overleg werkgroep, door extern bureau i.s.m. werkgroep
Stap 5: communicatie (6 weken)
Presentatie aan begeleidingsgroep, bijstelling n.a.v. discussie, presentatie aan gemeentebestuur en waterschapsbestuur, gemeentelijke ambtelijke vertegenwoordigers en medewerkers waterschap; presentatie aan de bevolking, dit alles door extern bureau in samenwerking met de werkgroep.
Resultaat
Het adviesbureau schreef een rapport 'De Elshoutse Zeedijk. Stilte na de storm', waarin onderstaande onderdelen zijn behandeld:
- het verhaal van de plek: de ontwikkeling van de Zeedijk en haar directe omgeving en de geschiedenis door de eeuwen heen zijn met behulp van beeldmateriaal inzichtelijk gemaakt. Het is een gedetailleerd, historisch overzicht.
- behoudenswaardige karakteristiek: de basis van de cultuurhistorische analyse van de Zeedijk is de "inventarisatie ter plekke" van het projectgebied. Het ging om beeldbepalende aspecten als het omliggend landschap, de ruimtelijke (infra)structuur, het groen en karakteristieke details. De ruimtelijke structuur en de infrastructuur van de Zeedijk en haar directe omgeving worden gekenmerkt door een rechte belijning: alle wegen die uitkomen op de dijk, staan er zo goed als loodrecht op. Deze belijning versterkt niet alleen de vlakheid van het omliggende land, maar scoort ook hoog als historische waarde, omdat de basis van deze rechte belijning ligt in de ontginningsperioden toen de zij- en achterkaden werden aangelegd. In contrast met deze rechte lijnen staan de kronkelige dijk zelf en ook de wielen. Deze wielen zijn van grote cultuurhistorische waarde doordat ze herinneren aan de ontstaansgeschiedenis en de functie van de dijk, en ook aan de manier waarop mensen in de loop der eeuwen dijkdoorbraken hebben hersteld. In de loop der jaren is het wielengebied uitgegroeid tot een hoogwaardig natuurgebied. De sluizen en duikers zijn overblijfselen van het waterbeheersingssysteem dat meer dan 500 jaar zijn werk heeft gedaan voor de polders van Doeveren, Heusden, Genderen, Elshout en Drunen.
Aanbevelingen:
De aanbevelingen zijn alle gedaan met het oog op de karakteristiek van de Zeedijk, die wordt bepaald door de ligging in het landschap, de oorspronkelijke functies en de historische en huidige uiterlijke verschijningsvormen. Een greep uit de aanbevelingen: - het voormalige verloop van de dijk zichtbaar maken
- infrastructuur van de historische waterbeheersing herstellen, zichtbaar maken en onderhouden
- ecologisch onderzoek opzetten naar behoud van de wielen, dijkbegroeiing en omgeving
- de sluizen en duikers en waar nodig ook de dijkbebouwing behouden en herstellen
- informatie geven over de diverse functies van de zijdijk op bijbehorende plaatsen.
Toekomstvisie Elshoutse Zeedijk
De voorstellen die het bureau heeft gedaan, zijn alle primair gericht op het versterken van de karakteristiek van de plek, waarbij het accent is gelegd op de invalshoeken water, cultuurhistorie en ecologie. Door deze kwaliteiten van het gebied integraal in een planontwerp mee te nemen, is volgens het bureau synergie bereikt. De ruimtelijke veranderingen zijn erop gericht om de recreatieve waarde van het gebied te vergroten, waarbij het uitgangspunt is: rust en het verhaal van de plek. Het inzichtelijk maken van het historisch watersysteem verdient daarbij exclusieve aandacht. De elementen die een rol hebben gespeeld in de waterrijke geschiedenis, dienen geaccentueerd te worden in het landschap. Enkele waterlopen en waterstaatkundige kunstwerken die vanouds een rol speelden binnen de waterhuishouding van het gebied, worden met het oog op de waterbeheersing benut en hersteld.
Bij de uitwerking van de visie is om praktische redenen een onderscheid gemaakt tussen deelgebieden, waar ruimtelijke ingrepen gekenmerkt worden door een integrale aanpak, en plekken langs de dijk die vanwege de aanwezige cultuurhistorische waarden potenties hebben om het verhaal van de plek over te brengen op de bezoekers. Bij de inrichting van deze plekken wordt geprobeerd om de zichtbaarheid van de objecten en structuren te vergroten en informatie toegankelijk aan te bieden die de achtergrond van de historische plaats verduidelijkt. Onderdeel van deze visie zijn enkele voorstellen tot recreatieve routevorming door het gebied van de Elshoutse Zeedijk. Het was opvallend dat vooral fietspaden het gebied doorkruisten. Om de toeristisch-recreatieve structuur te versterken en te verrijken, zijn voorstellen gedaan tot de aanleg van een kanoroute en twee wandelroutes.
Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
'De Elshoutse zeedijk. Stilte na de storm'; eindrapport van Adviesbureau Cuypers in opdracht van de gemeente Heusden. Januari 2005.
Websites/links
www.heusden.nl
Contactpersonen
Gemeente Heusden
T 073 513 1789
E info@heusden.nl
Gerelateerde bibliotheek bestanden:
|
