Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Versterken cultuurhistorische inbreng Midden-Delfland
| bijgewerkt op 6 juni 2005 |
| Planning: | van 1 juli 2003 t/m 31 december 2004 | | Projectfase: | afgerond | | Thema: | Landelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Archeologisch
Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Midden Delfland (belvederegebied) | | Provincie: | Zuid-Holland
| | Belvedere ID: | A03/014 |
 Het project
Samenvatting
De gemeenten Midden-Delfland, Den Haag en Delft werken aan de oprichting van een gezamenlijk Groenfonds Midden-Delfland voor de betaling van groene diensten. Boeren en bewoners in Midden-Delfland die werken aan natuur, landschap en cultuurhistorie zullen daarvoor een vergoeding krijgen. Onder het motto 'de gebruiker betaalt' leveren de drie gemeenten een bijdrage aan het fonds.
De laatste jaren ontdekken steeds meer stedelingen de stilte en ruimte van het veenweidelandschap, dat zijn karakteristieke uitstraling dankt aan het eeuwenlange beheer door boeren. In opdracht van de gemeenten heeft de agrarische natuurvereniging Vockestaert samen met de WLTO-afdeling Delflands Groen voor individuele boeren een bedrijfsnatuurplan opgesteld en een puntensysteem ontwikkeld. Invoering van het systeem wacht nog op goedkeuring vanuit Brussel.
Aanleiding
Midden-Delfland, het gebied tussen pakweg Delft, Rotterdam en Den Haag, is een bijzonder veenweidegebied, karakteristiek door zijn specifieke en nog goed leesbare ontstaansgeschiedenis. Het is een open landschap van graslanden, sloten, koeien, geriefbosjes, knotwilgen en erven; een archeologische goudmijn met een geschiedenis die teruggaat tot ver voor de Romeinse aanwezigheid.
Hoewel Midden-Delfland al sinds 1978 beschermd is als groene bufferzone tegen de oprukkende steden en het Westland, staat de kwaliteit van het landschap onder druk. De melkveehouderij, de belangrijkste economische drager en beeldbepaler van het gebied, heeft internationaal te maken met toenemende concurrentie en dalende prijzen. Er komen - mede daardoor - steeds meer hobbyboeren, die met hun opstallen en paardenweidjes het open agrarische cultuurlandschap verrommelen en een gezonde bedrijfsontwikkeling voor de overgebleven melkveehouders hinderen.
Ook heeft het gebied te maken met ruimtelijke claims, zoals de aanleg van de A4, natuurontwikkeling en ruimte voor waterberging, met name ten behoeve van het volgebouwde Westland.
Tegelijkertijd wordt Midden-Delfland als open gebied steeds belangrijker voor recreanten uit de nabijgelegen steden.
Om deze opgaven op een samenhangende manier aan te pakken is het Plan 'Integrale Ontwikkeling tussen Delft en Schiedam’ opgesteld (‘Plan Norder’), dat zowel de (verdiepte) aanleg van de A4 behelst, als de versterking van de landschappelijke kwaliteit en de economische vitaliteit van het gebied.
Plan Norder kan rekenen op een breed maatschappelijk draagvlak. Onduidelijk is nog of er voldoende geld voor de uitvoering gevonden kan worden.
Parallel aan Plan Norder hebben de gemeenten Midden-Delfland, Den Haag en Delft het Groenfonds Midden Delfland opgericht. Het fonds is bedoeld om nieuwe verbindingen tussen stad en land te ontwikkelen, Midden-Delfland toegankelijk te maken voor de stedelijke recreanten, én de melkveehouderij in het gebied te ondersteunen, zodat het gebied, ook op termijn, open en aantrekkelijk blijft. Het Groenfonds heeft - ondermeer uit de opbrengst van woningbouw - zo’n 7,5 miljoen euro klaarliggen voor boeren die aan landschap, natuur en cultuurhistorie werken - zogenaamde 'groene dienstverlening.'
Problematiek
Hoewel boeren cruciaal zijn geweest - en nog steeds zijn - in de totstandkoming en het beheer van het Midden-Delflandse landschap, gaan er door toedoen van de agrarische sector ook cultuurhistorische waarden verloren. Denk aan het dempen van sloten, het opruimen van geriefbosjes en de modernisering van het boerenerf.
Om te stimuleren dat boeren actief bijdragen aan het beheer en de (her)ontwikkeling van cultuurhistorische waarden, heeft de agrarische natuurvereniging Vockestaert onderzocht hoe cultuurhistorische waarden kunnen worden opgenomen in een systeem voor de vergoeding van groene diensten. Vergoeding vindt plaats vanuit het Groenfonds Midden-Delfland.
Groene dienstverlening is een inmiddels ingeburgerd concept; het opnemen van cultuurhistorie hierin is nieuw. Doel hiervan is te zorgen dat cultuurhistorie sturend wordt bij inrichting en beheer van het agrarische cultuurlandschap.
Werkwijze
De agrarische natuurvereniging Vockestaert heeft op verzoek van de betrokken gemeenten en in samenwerking met een regionale afdeling van de landbouworganisatie WLTO een puntensystematiek ontwikkeld voor de vergoeding van groene diensten. Naast natuur, landschap en toegankelijkheid is cultuurhistorie het vierde thema waarop een boer punten kan scoren. Hoe meer punten, hoe hoger de vergoeding.
Het project bestond uit twee onderdelen: de ontwikkeling van een puntensysteem (hoeveel punten levert bescherming en beheer van landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden op, en welke vergoeding staat daar tegenover?) en het opstellen van individuele bedrijfsnatuurplannen (door een consulent die bij de boeren op het bedrijf op bezoek kwam). In zo'n plan worden de landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden op en rond boerderijen in kaart gebracht, en worden maatregelen voorgesteld voor de versterking van die waarden.
In het project is samengewerkt met de 'Stichting Midden-Delfland is Mensenwerk', omdat die stichting veel cultuurhistorische, historisch ecologische en landschapsarchitectonische kennis in huis heeft.
Daarnaast heeft De Vockestaert samen met 'Midden-Delfland is Mensenwerk’ enkele workshops en cursussen georganiseerd, waarbij ondermeer is bekeken hoe cultuurhistorie benut kan worden als inspiratiebron voor nieuwe ontwikkelingen, zoals de aanpassing van erven of de nieuwbouw van een stal.
Voor het project zijn diverse specialisten aangetrokken, zoals een landschapsarchitect, een cultuurhistorici en een specialist op het gebied van groene diensten.
Resultaat
Er zijn in totaal 75 bedrijfsnatuurplannen opgesteld voor merendeels agrarische bedrijven en enkele "burger-erven". Daarmee is een groot deel van de 100 boeren in Midden-Delfland bereikt.
Het bedrijfsnatuurplan bevat naast ecologische en landschappelijke maatregelen, ook maatregelen op het gebied van cultuurhistorie. Het gaat daarbij om (eenmalige) inrichtings- en herstelmaatregelen (zoals de aanleg van natuurvriendelijke oevers, plasdraszones voor weidevogels, poelen en beplanting) en om (langjarige) beheersafspraken. Het eerste type maatregelen wordt gefinancierd via eenmalige projectsubsidies; de beheersmaatregelen via het puntensysteem van de groene diensten.
Het bedrijfsnatuurplan neemt cultuurhistorie op twee manieren mee. In de eerste plaats worden natuurgerichte inrichtingsmaatregelen (zoals de aanleg van plasdraszones) afgestemd op de eventueel aanwezige cultuurhistorische waarden.
Ten tweede bevat het plan een vergoeding voor het beheer van cultuurhistorische elementen zoals kreekruggen, greppels en beplanting, en wordt de aanleg van verdwenen beplanting, het houden van streekeigen landbouwhuisdierrassen en het gebruik van streekeigen afrastering beloond.
Op basis van de bedrijfsgegevens is een punten- en vergoedingssysteem ontwikkeld: hoe meer waarden een boer op zijn bedrijf heeft, en hoe harder hij werkt aan het beheer daarvan, hoe meer punten hij verdient. Het puntesysteem is gericht op herstel en behoud van bestaande (cultuurhistorische) waarden.
Voor de meer ontwerpende en toekomstgerichte benutting van cultuurhistorie op boerenbedrijven, is afstemming gezocht met het erven-project van 'Midden-Delfland is Mensenwerk'. In het erven-project is ondermeer een workshop voor professionals en beleidsmedewerkers georganiseerd, gericht op de vraag hoe nieuwe (agrarische) ontwikkelingen op een landschappelijk en cultuurhistorisch verantwoorde manier vormgegeven kunnen worden. Ook zijn twee praktische cultuurhistorische cursussen georganiseerd voor bezitters van boerenerven, waaraan veel boeren deel hebben genomen.
Uitvoering van het puntensysteem voor groene dienstverlening heeft vertraging opgelopen doordat het systeem de Europese staatssteuntoets moet doorlopen. Vergoeding van groene diensten mag niet in de vorm van directe inkomenssteun plaatsvinden, stelt Brussel, maar moet een compensatie zijn voor geleverde prestaties. Pas in het najaar van 2004 is een zodanige invulling van vergoeding uit het Groenfonds gevonden, dat de regeling ter beoordeling naar Brussel is gestuurd. Verwacht wordt dat Brussel eind 2005 zijn goedkeuring verleent.
Ondertussen wordt wel gestart met onderdelen waarvoor geen Brusselse goedkeuring vereist is. Het gaat dan met name om eenmalige inrichtings- en herstelmaatregelen, zoals de aanleg van natuurvriendelijke oevers of het herstel van cultuurhistorische waarden.
De agrarische natuurvereniging Vockestaert hoopt op termijn de centrale uitvoeringsorganisatie te worden voor het Groenfonds Midden-Delfland, waarbij boeren (en andere grondbezitters) voor al hun vragen en (overige) natuur- en landschapssubsidies terecht kunnen. Vockestaert hoopt dan ook aanvragen voor nieuwbouw en de aanleg van landschapselementen te kunnen behandelen, en die te voorzien van een deskundige landschappelijke, architectonische en cultuurhistorische toets.
Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
Van het project is geen eindrapport beschikbaar. Wel kunt u via info@middendelflandismensenwerk.nl
een brochure bestellen over het benutten en behouden van cultuurhistorische waardevolle boerderijen en boerenerven, bedoeld voor (toekomstige) bewoners en professionals, zoals hoveniers en makelaars.
Websites/links
Op de website van de agrarische natuurvereniging Vockestaert is enige informatie over het project en de puntensystematiek te vinden (www.vockestaert.nl).
Contactpersonen
Voor meer informatie over het Groenfonds Midden-Delfland kunt u contact opnemen met Ingrid ter Woorst van de gemeente Midden-Delfland (015-3804111).
Voor meer informatie over Vockestaert en het puntensysteem kunt u contact opnemen met het kantoor van Vockestaert (015-3807112). |
