Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project De Meelfabriek Leiden
| bijgewerkt op 13 mei 2005 |
| Planning: | van 1 december 2002 t/m 1 januari 2005 | | Projectfase: | Het project Herontwikkeling Meelfabriek is nog niet afgerond. Afhankelijk van de financiering, kan de herontwikkeling van het complex De Meelfabriek in 2010 voltooid zijn. | | Thema: | Stedelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Leiden | | Provincie: | Zuid-Holland
| | Belvedere ID: | A02/069 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
Op een 17-eeuws bastion aan de oostelijke rand van de binnenstad van Leiden is in 1884 een meelfabriek gebouwd. In de loop van de vijftig jaar die volgden is een uniek complex van een dertiental productiegebouwen verrezen. De kracht van het complex ligt in het geheel van deze oude structuren.
De silotoren van dertien verdiepingen uit 1955 is onbetwist de blikvanger; het oudste gebouw, het ketelhuis uit 1896, heeft een dak in de vorm van een halve cirkel. Samen met de graansilo uit 1904 is het ketelhuis een voorbeeld van de vroegste gewapend-betonconstructies in Nederland.
De herontwikkeling van dit fabriekscomplex met nieuwe gebruiksdoelen (wonen, horeca, culturele voorzieningen) wordt naar verwachting een belangrijke impuls voor de oostelijke binnenstad van Leiden, inclusief het havengebied.
Aanleiding
Sinds de sluiting in 1988 van de meelfabriek debatteren politiek en publiek over de herontwikkeling van deze locatie. Dit leidde in 1998 tot een stadsdebat, op grond waarvan de gemeenteraad besloot om zeven van de dertien gebouwen op het terrein voor herontwikkeling te behouden. Nadat het complex in 2001 de rijksmonumentenstatus had gekregen, konden plannen gemaakt worden voor een tweede leven. Een aantal stedenbouwkundige uitgangspunten vormde de achtergrond van het besluit: de historische stedenbouwkundige structuur herstellen door de Binnenvestgracht weer door te trekken, woningbouw aan de Waardgracht, meer open ruimte en groen, minder schaduwwerking voor omwonenden, het water bereikbaar maken en een groenverbinding leggen tussen het Anker- en Katoenpark (de parken aan weerszijden van het fabriekscomplex). De laatste jaren verpauperde de aan het fabriekscomplex grenzende woonwijk langzaam. Het gebied moest beslist een nieuwe impuls krijgen.
Problematiek/opgave
In 2002 werd, op aanraden van rijksbouwmeester Jo Coenen, vier architecten uitgenodigd om een ontwerpvisie te maken voor dit industrieel erfgoed. De Zwitserse architect Peter Zumthor werd unaniem door de selectiecommissie uitgekozen. Meelfabriek CV, sinds 2002 eigenaar van de fabriek, gaf vervolgens Zumthor opdracht om een masterplan te ontwikkelen voor herontwikkeling van het hele fabrieksterrein. Beoogd werd de meelfabriek een duidelijke plek te geven in het stedelijk weefsel en een relatie te zoeken met de parken en binnenstedelijke bebouwing in het gebied. De toekomstige ontwikkeling en hergebruik van het pand is een grootschalig project (circa 37.000 m2) dat dan ook grootschalig aangepakt moet worden.
Werkwijze
De stad en inwoners van Leiden worden nauw betrokken bij de herontwikkeling van de Meelfabriek. Via gemeenteberichten in het Leids Nieuwsblad en een Nieuwsbrief voor direct omwonenden worden ze geïnformeerd over de planvorming. Een permanent Beeld & Informatiecentrum op het terrein toont inwoners en belangstellenden hoe het verleden van de fabriek transformeert naar de toekomst.
Met het oog op inpassing van het plan in de omgeving, is overleg gevoerd met een tweetal woningcorporaties (waaronder SLS, de Leidse studentenhuisvesting, tevens mede-eigenaar van de fabriek), elk met een significant woningbezit in de onmiddellijke omgeving van de Meelfabriek. Ook is bij de ontwikkeling van de Meelfabriek veelvuldig contact onderhouden met de gemeente Leiden, de Rijksdienst voor de Monumentenzorg en het Atelier Rijksbouwmeester. Uit een enquête die gehouden is onder Leidenaren, bleek dat het merendeel vóór sloop van de fabriek was. De fabriek riep de nodige negatieve associaties op. Met de herontwikkeling moet het gebied nu een positieve impuls krijgen.
Het hele plan is gefaseerd opgesteld (2000-2001):
fase 1: opstellen van de uitgangspunten voor het project De Meelfabriek
fase 2: de projectonwikkeleraar maakt een herontwikkelingsplan, bestaande uit:
- verkavelingsplan
- beeldkwaliteitsplan
- inrichtingsplan
- exploitatieopzet
- haalbaarheidstoets
fase 3: de gemeente beoordeelt het herontwikkelingsplan aan de hand van de uitgangspunten. Afronding eind 2001. (Een jaar later is het plan opgevat om een aantal architecten een ontwerpvisie te laten maken.)
Resultaat
Op 21 januari 2005 ontvouwde Zumthor zijn definitieve plan voor de herinrichting van het fabriekscomplex. Hij deed dat in de silo, in aanwezigheid van massaal toegestroomde omwonenen en de wethouder van Monumenten en Ruimtelijke Ordening. Hiermee kwam een einde aan een periode waarin B&W van Leiden eerdere plannen van de architect had verworpen. Enkele elementen uit zijn definitieve masterplan zijn: luxe appartementen met uitzicht over de stad, een kunst- en expositieruimte, een restaurant pal aan de Zijlsingel en een 'sky bar voor de linkse bohemiens'. Het ontwerp combineert een trendy uitstraling met behoud van de industriële sfeer van het complex. Het silogebouw zal in de toekomst nadrukkelijk een publieksfunctie krijgen. Dat geldt ook voor de andere, hoge gebouwen aan de waterkant. Behalve een restaurant, café en expositieruimte noemde Zumthor een fitnesscentrum, winkels en hotel als mogelijke bestemmingen. Daarentegen zal de stadszijde vooral een woonkarakter krijgen. Hier verrijzen vier nieuwe gebouwen, die qua hoogte het midden houden tussen de al bestaande woningen aan de Waardgracht en het industriële complex. Zodoende ontstaat er een natuurlijke overgang tussen de Meelfabriek en de rest van de wijk. Daarnaast wordt een groene verbinding aangelegd tussen het Anker- en Katoenpark. De historische Binnenvestgracht wordt doorgetrokken. De Stichting Leidse Studentenhuisvesting (SLS) verwacht dat er zo'n tweehonderd studenten en net zoveel 'burgers' in het complex kunnen wonen. Het gaat in totaal om 16.000 vierkante meter woonruimte, waarvan 7.400 is gereserveerd voor studenten.
Zumthors visie berust op de overtuiging dat het niet de gevels zijn die de Meelfabriek tot monument maken. Het unieke karakter schuilt zijns inziens in de constructie en de structuur. Opvallende details blijven behouden, zoals de oorspronkelijke houten vloeren in de twee grootste fabriekscomplexen. Ook de loopbruggen waar tot twintig jaar geleden de fabrieksmedewerkers nog overheen liepen, zijn geïntegreerd in zijn plan. Onder de grote graansilo worden de muren weggelaten zodat een bos van betonnen kolommen ontstaat. Toch is de architect bij het ontwerp niet zuiver uitgegaan van de bestaande bouw, want op het terrein van 1,25 hectare worden ook veel nieuwe gebouwen ingepast: Zumthor wil de nieuwe gebouwen niet integreren of laten versmelten maar ze op een vanzelfsprekende manier naast elkaar zetten zonder dat oud of nieuw overheerst. Naast de fabrieksgebouwen plant hij nieuwbouw. Zeker is dat het bijzondere terrein, ingebed tussen twee stadsparken, zal worden teruggegeven aan de stad en toegankelijk zal zijn voor iedereen. Zumthor wil het complex inzetten als element om de twee parken met elkaar te verbinden. Luxueuze lofts met veel glas, een fitnesscentrum en studentenhuisvesting moeten ervoor zorgen dat het gebied met een nieuw elan weer opgenomen wordt in het stedelijk leven.
Nu het masterplan er ligt, kan begonnen worden met een meer gedetailleerde invulling van het ontwerp. Als het aan SLS ligt, wordt binnen twee jaar begonnen met de bouw. In 2010 zou het complex dan voltooid kunnen zijn. De totale kosten van het project bedragen rond de 100 miljoen euro; het grootste deel moet gefinancierd worden door de verkoop van luxe woningen.
Het Masterplan van de Meelfabriek is als ontwikkeling meegenomen in het ontwerp-bestemmingsplan Binnenstad I.
Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
Websites/links
www.demeelfabriek.nl
Contactpersonen
Lisa J. Johnson
Postbus 511
2300 AM Leiden
Tel. 071 5124673
|
