Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Griendtsveen, behoud door ontwikkeling
| bijgewerkt op 26 september 2006 |
| Planning: | van 1 januari 2003 t/m 1 september 2004 | | Projectfase: | Planvorming afgerond; uitvoering gestart | | Thema: | Landelijk gebied | Cultuur-historisch
fenomeen: | Historisch geografisch
| Geografische
ligging: | Het dorp Griendtsveen ligt in de Noord-Limburgse gemeente Horst aan de Maas. | | Provincie: | Limburg
| | Belvedere ID: | A02/049 |
 Het project
Aan de rand van het natuurgebied de Peel, op de grens van Limburg en Brabant, ligt Griendtsveen. In het dorp en het omringende landschap is de geschiedenis van de Peelontginningen nog goed te zien. Sinds 1996 is Griendtsveen daarom een Beschermd Dorpsgezicht. Maar bewoners en gemeente willen voor woningzoekenden uit het dorp ook nieuwe huizen kunnen bouwen. Dat leidde tot commotie. Want wáár moet - of beter gezegd: mág - die nieuwbouw komen?
Aanleiding
Griendtsveen is een klein agrarisch dorp op de rand van het natuurgebied De Peel. Het dorp en het omliggende gebied weerspiegelen de ontstaansgeschiedenis van de Peelontginningen van eind 19e, begin 20ste eeuw nog goed. Het landschap van sobere bebouwing, rechte wegen, kanalen en beplante lanen – temidden van de uitgestrekte Peelvenen – is uniek voor Nederland. Griendtsveen is daarom in 1996 aangewezen als beschermd dorpsgezicht.
Griendtsveen is de laatste decennia veranderd. De historisch gegroeide laanstructuur is deels verdwenen en het traditionele drietands-watersysteem (hoofdvaart, hoofdwijken en kruiswijken) is verwaarloosd. Door moderne aanpassingen aan gebouwen is het karakter van het gebied veranderd.
Tegelijkertijd heeft Griendtsveen - net als veel andere kleine dorpen - te maken met problemen op het gebied van leefbaarheid: winkels en voorzieningen verdwijnen, de landbouw staat onder druk en er zijn onvoldoende huizen voor (jonge) woningzoekenden uit het eigen dorp.
Om de leefbaarheid in stand te houden pleitten zowel de gemeente Horst aan de Maas (waartoe Griendtsveen behoort) als de bewoners zelf (verenigd in de Dorpsraad) voor nieuwbouw. Maar gemeente en bewoners waren het niet eens over de locatie van die nieuwbouw. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) - die verantwoordelijk is voor het beleid rond beschermde dorpsgezichten - vond de bouwplannen voor Griendtsveen bovendien niet passen binnen het beschermd dorpsgezicht.
Opgave
Hoewel de directe aanleiding voor het project lag in de controverse rond de locatie van nieuwbouw binnen het beschermd dorpsgezicht, is het project al meteen breder opgezet, door ook te bekijken hoe het historische karakter van het dorp versterkt kan worden. De opgave voor het gebied werd daarmee om te bekijken hoe de economische vitaliteit en leefbaarheid (inclusief de behoefte aan nieuwe woningen) versterkt kan worden, terwijl het unieke historische karakter van dorp en het omringende agrarische cultuurlandschap behouden blijft.
Werkwijze
Om de problematiek op een samenhangende manier te verkennen en aan te pakken is de gemeente begin 2003 gestart met het opstellen van een breed gedragen Ontwikkelings- en Beheerplan (OBP). Speciale aandacht was daarbij uiteraard voor de vraag of en hoe woningbouw gerealiseerd kan worden, door het op een Belvedere-leest te schoeien: behoud door ontwikkeling dus. Architectenbureau De Loods (afkomstig uit het dorp zelf) speelde daarbij een initiërende – en later ook uitvoerende – rol.
Omdat er rond de ontwikkeling van Griendtsveen veel partijen betrokken waren, met vaak sterk uiteenlopende visies en belangen, is gekozen voor een interactieve benadering met workshops en bijeenkomsten, waarbij bewoners, gemeente, provincie, RCE en Landinrichtingscommissie aanwezig waren. Daarnaast is er gezien het natuur- en waterbelang in het gebied steeds afstemming geweest met Staatsbosbeheer en Waterschap Peel en Maasvallei.
Het project bestond uit drie stappen. Eerst hebben de betrokkenen gezamenlijk de randvoorwaarden geformuleerd waarbinnen ontwikkelingen konden plaatsvinden. Vervolgens hebben de betrokken partijen in workshops hun visie gegeven op de bestaande situatie en zijn hun wensen en behoeften geïnventariseerd. In dorpswandelingen is vastgesteld wat ’mooi’ was en wat niet. In de derde stap heeft het architectenbureau de gewenste ontwikkelingen en de kwaliteiten van het gebied vertaald in een ruimtelijk plan met bijbehorende ontwikkelings- en beheersmaatregelen.
Resultaten
Resultaat van het project is het Ontwikkelings- en Beheerplan (OBP) voor het beschermd dorpsgezicht van Griendtsveen. Karakteristiek voor Griendtsveen, stelt het OBP, zijn rust, natuur en openheid. Vooral die openheid is door alle partijen als leidend criterium voor de ruimtelijke ontwikkeling aanvaard. Inwoners en andere betrokkenen hechtten er veel waarde aan en konden het begrip goed vertalen naar concrete situaties.
Het OBP bevat een (ruimtelijke) ontwikkelingsvisie, ondersteund met beheers- en ontwikkelingsgerichte maatregelen, die het historische en open karakter van Griendtsveen en omgeving behouden en versterken. Daarbij gaat het om maatregelen op structuurniveau (kanalen, lanen en landbouwgronden) en op inrichtingsniveau (bebouwing, erven).
Het OBP is in het voorjaar van 2005 besproken in de gemeenteraad. Veel voorstellen uit het OBP zijn door het collge van b. en w. overgenomen, en inmiddels in uitvoering. Concreet gaat het om:
1) Het kanalennetwerk, dat is dichtgeslibt met vervuild slib, wordt uitgediept en gereinigd. Gedempte stukken kanaal worden hersteld. Het oude haventje, dat in particuliere handen is, wordt ook uitgediept, maar krijgt zijn functie als haven niet terug. Eind 2006 start de uitvoering.
2) Om de bereikbaarheid te verbeteren stelt het OBP voor om naast de vier bestaande bruggen drie nieuwe aan te leggen, waaronder twee voetgangersbruggen. Voor twee hiervan is de financiering inmiddels rond; van de derde (een voetgangersbrug) ziet de gemeente voorlopig nog af. De gemeente bekijkt of ze een oude brug van Rijkswaterstaat, elders uit het gebied, over kan nemen en in Griendtsveen kan plaatsen.
3) De kenmerkende laanbeplanting wordt hersteld; dit is inmiddels in stapsgewijze uitvoering. Het wegennetwerk zelf hoeft nauwelijks aangepast te worden. Wel moeten er meer parkeerplaatsen komen, gezien het groeiende aantal toeristen. Dat kan bijvoorbeeld door aan de rand van het dorp een speciale parkeervoorziening aan te leggen; zo slibt het dorp zelf niet vol. De gemeente onderzoekt momenteel de mogelijkheden hiervoor.
4) De huidige landbouwgronden moeten behouden blijven; die geven het dorp zijn karakter. Enige schaalvergroting en herverkaveling is mogelijk; dat past bij het Peellandschap. Het houden van koeien in de wei moet gestimuleerd worden. De uitvoering hiervan valt buiten de gemeentelijke plannen. De aanbevelingen vanuit het OBP worden meegenomen in het landinrichtingsplan voor de Peelvenen.
Tijdens het planproces konden de betrokken partijen geen overeenstemming bereiken over het heetste hangijzer: de vraag of – en zo ja waar – nieuwe huizen gebouwd konden worden. De dorpsgemeenschap wilde bouwen op zogenaamde historische bouwlocaties (waar vroeger dus huizen hadden gestaan), terwijl de RCE - gesteund door gemeente en provincie – op deze locaties juist geen bebouwing toe wilde staan, om de openheid niet aan te tasten. De gemeente stelde bijvoorbeeld voor om aan een nieuw te graven kanaal, in het centrum van het dorp, een extra bebouwingslint te ontwikkelen. Dorpsbewoners waren hiertegen, omdat de nieuwe woningen hun uitzicht zouden belemmeren.
In het OBP zijn uiteindelijk zeven potentiële bouwlocaties aangegeven waar gebouwd kan worden in een tempo van 1 tot 2 woningen per jaar (inclusief het nieuwe bebouwingslint). De RCE staat achter deze ontwikkelingslocaties. De gemeente heeft op basis hiervan in 2005 de twee noordelijkste locaties aangewezen als mogelijke woningbouwlocatie; het zijn de twee locaties die het verst van de kern gelegen zijn, en daardoor zo weinig mogelijk overlast opleveren voor omwonenden. Momenteel wordt onderzocht of en hoe die locaties inderdaad ontwikkeld kunnen worden.
Lastig punt was dat één van de locaties in de Ecologische Hoofdstructuur lag, waar officieel dus niet gebouwd kon worden. Maar de provincie Limburg was bereid om de begrenzing van de EHS (in het streekplan) aan te passen, en het gebied aan te wijzen als ‘provinciale ontwikkelingszone groen’, mits de verloren natuur voldoende gecompenseerd werd. Wanneer de bouwplannen gereed zullen zijn is nog onduidelijk.
Hoewel een koppeling tussen het versterken van de cultuurhistorische waarden en de recreatieve ontwikkeling van het gebied voor de hand zou liggen, is toerisme in het OBP niet meegenomen. Veel bewoners zijn huiverig dat Griendtsveen een tweede Giethoorn wordt; wel ziet men kansen voor de ‘rustige’ toerist. Om die toerist te bedienen, en ook de leefbaarheid in het dorp te versterken, wordt het gemeenschapshuis opgeknapt. Er komt een VVV-informatiepunt en een winkeltje met souvenirs, elementaire levensbehoeften en streekproducten. Daarnaast kan het gebouw gebruikt kunnen worden als startpunt voor rondleidingen door en exposities over de Peel.
Kompas
Het kompas
Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
Belvedere Project Griendsveen. Een ontwikkeling- en beheerplan voor het beschermd dorpsgezicht van Griendtsveen. Aarle-Rixtel, september 2004. Rapport opgesteld door Architecten- en Adviesbureau De Loods (zie bibliotheek)
Websites/links
http://www.deloods.nl
www.horstaandemaas.nl
Contactpersonen
L. Peeters
Postbus 6005
5960 AA Horst
077 4779518
l.peeters@horst.nl
Voor de maatregelen die in het kader van de landinrichting Peelvenen genomen worden, kunt u contact opnemen met Martijn Schraven van de DLG: 0475-356870 of m.c.m.schraven@minlnv.nl
Gerelateerde bibliotheek bestanden:
|
