Home . Voorbeeldprojecten . Overzicht projecten
Project Waterfront Woudrichem
| bijgewerkt op 20 juli 2006 |
| Planning: | van 1 januari 2004 t/m 1 augustus 2005 | | Projectfase: | planvorming afgerond, overleg over uitvoering gestart | | Thema's: | Stedelijk gebied, Landelijk gebied, Water | Cultuur-historisch
fenomeen: | Archeologisch
Historisch geografisch
(steden)bouwkundig
| Geografische
ligging: | Gemeente Woudrichem | | Provincie: | Noord-Brabant
| | Belvedere ID: | B03/064 |
Gerelateerde RO-dossiers:
 Het project
Samenvatting
De Vesting Woudrichem, aan de Waal, is een beschermd stadsgezicht. In de jaren ’90 is de korenmolen herbouwd en de historische haven opnieuw aangelegd. Het stadje is daarmee aantrekkelijk geworden voor recreanten, maar een bedrijventerrein even buiten de vesting verstoort het beeld. Al jaren wordt geprobeerd het bedrijventerrein te herontwikkelen - tevergeefs. Met het Belvedere-project Waterfront Woudrichem zijn echter nieuwe oplossingen in beeld gekomen, met name doordat de herontwikkeling van het gebied is gekoppeld aan twee grotere ruimtelijke opgaven in de omgeving: ruimte voor de rivier en de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Aanleiding
Woudrichem – gelegen op de plek waar de Afgedamde Maas en de Waal overgaan in de Merwede - is al sinds de 16e eeuw een vestingstad. Het maakte sinds 1815 deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het karakter van de vesting is daardoor eeuwenlang in tact gebleven. Maar toen de vestingfunctie in 1955 werd opgeheven kon Woudrichem buiten haar wallen uitbreiden. Dit leidde tot de aanleg van nieuwe woonwijken in het aangrenzende binnendijkse gebied, en tot de aanleg van een watergebonden bedrijventerrein in de Maasuiterwaarden.
In de jaren ’80 en ’90 besloot de gemeente de oude vesting in ere te herstellen, met name om de recreatieve sector in het gebied te versterken. De Korenmolen, de stadswal en de historische stadshaven zijn hersteld en de Vesting Woudrichem werd aangewezen als beschermd stadsgezicht.
Het bedrijventerrein aan de Hoge Maasdijk verstoorde dat stadsgezicht echter, omdat het in het oude schoots- en blikveld op de Afgedamde Maas ligt. Sinds enkele jaren wordt daarom geprobeerd de bedrijven te verplaatsen. Maar lange tijd was er te weinig geld, tot een projectontwikkelaar op verzoek van de gemeente is gaan onderzoeken of de kosten voor bedrijfsverplaatsing gedekt konden worden door de opbrengsten uit herontwikkeling. Niet alleen de kwaliteit van de locatie, maar ook de beleving van de Vesting Woudrichem zou zo verbeterd kunnen worden.
In het gebied speelden – en spelen - bovendien enkele grote projecten. Het bedrijventerrein ligt in de zogenaamde Vestingdriehoek (Gorinchem - Woudrichem – Loevestein), dat onderdeel uitmaakt van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Daarvoor is het Linieperspectief Panorama Krayenhoff opgesteld (‘projectenvelop 7 - Loevestein’). Het behoud en zichtbaar maken van de linie, de versterking van de toeristische en recreatieve mogelijkheden in het gebied en ‘behoud door ontwikkeling’ staan daarbij centraal. Voor de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland is het gebied daarnaast een belangrijk knooppunt voor de toeristisch-recreatieve sector. Verder vinden er ontwikkelingen plaats in het kader van Ruimte voor de Rivier (zoals rivierverruiming en de aanleg van nevengeulen of groene rivieren). Tot slot bestaat is het de bedoeling de ecologische waarde van het plangebied voor het rivierengebied te vergroten.
Opgave
Op uitnodiging van de projectontwikkelaar is een architectenbureau een studie gestart naar de mogelijkheden voor de herontwikkeling van het bedrijventerrein aan de Hoge Maasdijk. Het doel van die studie was het ontwikkelen van een gedegen visie voor de herinrichting van het terrein, waarbij veiligheid, Ruimte voor de Rivier, het vergroten van de ecologische waarden en de versterking van de locale cultuurhistorie de belangrijkste uitgangspunten waren. ‘Behoud door ontwikkeling’ moest daarbij een belangrijk leitmotiv zijn.
Aanpak
De aanpak bestond in hoofdlijn uit drie stappen: inventarisatie, analyse en ontwerp. In de inventarisatiefase zijn verschillende doelen, wensen en beleidskaders voor het gebied in kaart gebracht (Ruimte voor de Rivier, ecologie en natuur, Linieperspectief Panorama Krayenhoff en de geschiedenis van de Vesting Woudrichem, inclusief de nog aanwezige waarden en de bijbehorende beschermende beleidsvoorschriften). Algemeen beeld dat hieruit naar voren kwam was dat er met name op het vlak van cultuurhistorie en buitendijks bouwen sprake was van vaak stringente regelgeving, die de mogelijkheden voor herontwikkeling inperkte. Aan de andere kant werd geconstateerd dat er in brede zin ook juist behoefte was aan nieuwe en creatieve oplossingen en dat daarvoor aanvullend beleid in ontwikkeling was. Kansen en knelpunten dus. Vervolgens hebben studenten van de TU Delft verkennende studies uitgevoerd (“Op ontdekking” en “Bouwen op het water”), waarmee er aandacht kwam voor de dynamische kwaliteiten van het rivierenlandschap en het belang van cultuurhistorie voor ontwerpmogelijkheden. Die verkenningen werden door velen als verrassend, creatief en inspirerend ervaren.
In de analysefase zijn de verschillende inventarisaties bijeengebracht en gebundeld tot een set ruimtelijke uitgangspunten, die op een beeldende manier zijn weergegeven op de Belvederekaart Waterfront Woudrichem, in de stijl van een 19e eeuwse waterliniekaart. In de ontwerpfase zijn die uitgangspunten tot slot via ruimtelijke discussiemodellen vertaald naar twee planvoorstellen. In de discussiemodellen stond de (architectonische) vraag centraal hoe de herstructureringsopgave – want daar ging het uiteindelijk om – op een cultuurhistorisch en landschappelijk verantwoorde manier kon worden vormgegeven, rekening houdend met alle andere voorwaarden. Uitgewerkt zijn faubourg (verwijzend naar het principe van de oude Franse ‘voorburcht’), waterwonen (buitendijks bouwen), dijkwoningen (binnendijks bouwen), en markant gebouw (een oplossing die aansluit bij de schaal en maat van het rivierengebied).
De aanpak was interactief. In vijf bijeenkomsten zijn de ‘theorie’, het ‘beleid’ en de ‘uitvoering’ met elkaar geconfronteerd en geïntegreerd. Kenmerk van de bijeenkomsten was het enthousiasmerende en creatieve zoeken naar de optimale oplossingen. Ontwerpers, belanghebbenden, uitvoerders en beslissers zaten tegelijk aan tafel, waardoor concepten ook op haalbaarheid getoetst konden worden, wat de realiteitszin van het plan verhoogde.
Resultaat
Inhoudelijk heeft het project geresulteerd in twee planvoorstellen, het uiterwaardenmodel en het rivierparkmodel.
Het 'uiterwaardenmodel' speelt vooral in op de ruimtelijke doelstellingen van het Linieperspectief. De ruimtelijke beleving van de Vesting wordt verbeterd door het kenmerkende vrije schootsveld over de Afgedamde Maas in ere te herstellen en het plangebied bijna geheel ‘terug te geven’ aan de rivier. Qua bebouwing bestaat het uit een rij dijkwoningen (achter de dijk dus) gecombineerd met een bijzondere buitendijkse functie (markant gebouw). Het markante gebouw zou een recreatieve, bovenregionale functie kunnen krijgen, waarmee de (lokale) economie versterkt kan worden. In de (vrijgekomen) uiterwaarden krijgt de natuur vrij spel. De dijkwoningen versterken de ruimtelijke beleving van de Hoge Maasdijk als ‘acces’ van de Vesting en koppelen het marktante gebouw aan de Vesting Woudrichem.
Het 'rivierparkmodel' sluit meer aan bij de locale behoeften. Het geeft met name invulling aan de programmatische doelstellingen van het Linieperspectief. Vanuit de gedachte dat de recreatie rond Woudrichem versterkt moet worden krijgt de bestaande hallenstructuur een ‘tweede leven’ met een invulling gericht op gebiedseigen, watergebonden functies en kleinschalige bedrijvigheid. Het bestaande buitendijkse terrein en de eigen kade blijven gehandhaafd. De ruimte daaromheen wordt ingericht als modern park met zicht op de rivier.
Naast deze concrete voorstellen voor de herinrichting van het bedrijventerrein vormde het project een belangrijke impuls om ook het omliggende gebied nader onder de loep te nemen. De resultaten bieden een kwalitatief ruimtelijk kader voor de waterhuishoudkundige studies voor het gebied Munninkenland (aan de overzijde van de Afgedamde Maas), waar maatregelen genomen zullen worden in het kader van Ruimte voor de Rivier. Ook heeft het project een aanjaagfunctie vervuld bij de invulling van de projectenvelop 7 voor het gebied rond Slot Loevestein; dat project is inmiddels aangemerkt als vaandelproject in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het maakt deel uit van het convenant met de Linieprovincies over concrete uitvoeringsprojecten. Dit convenant is op 21 juni 2005 ondertekend door de Staatssecretaris van Verkeer en waterstaat en de betrokken gemeenten en provincies. Betrokken partijen
Initiatiefnemers / opdrachtgevers
Uitvoerders
Betrokken partijen
Leermomenten / succesfactoren
Aanvankelijk was het project meer gericht op het plangebied (de herinrichting van het bedrijventerrein met woningbouw), waarbij ontwikkelingen in de wijdere omgeving vooral een rol speelden in de voorwaardenstellende sfeer. Gaandeweg is het project verbreed. Een belangrijke gebeurtenis daarin was het feit dat er werd besloten subsidie aan te vragen bij het Stimuleringsfonds voor de Architectuur. De Belvedere-subsidie die hiermee mogelijk werd, vormde de prikkel vor de belanghebbenden om aan het project mee te werken.
Door het kwaliteitsteam Nieuwe Hollandse Waterlinie te betrekken bij de planvorming is het plan naar een hoger niveau getild en kan nu actief naar de uitvoering toegewerkt worden. Aanvullende informatie
Publicaties eindproduct
De (tussen)resultaten van het project zijn bijeengebracht op de CD-ROM 'Belvedèrestudie Waterfront Woudrichem', uitgebracht door Bureau Verkuylen, juli 2005. De CD-ROM is op te vragen via de contactpersoon.
Meest in het oog springende resultaat is de zogenaamde Belvedere-kaart (in de stijl van een 19e eeuwse waterliniekaart) waarop beleidsuitgangspunten en cultuurhistorische waarden zijn bijeengebracht en vertaald in een set ruimtelijke uitgangspunten.
Contactpersonen
Jan Verkuylen, tel. 073-6231313, info@bureauverkuylen.nl |
